Hedy d'Ancona

Aanstaande woensdag krijgt Hedy d'Ancona (Den Haag, 1937) de tweejaarlijkse Aletta Jacobsprijs uitgereikt. Ze verdient de prijs voor haar belangrijke bijdrage aan de vrouwenemancipatie in binnen- en buitenland. En, schrijven de toekenners van de prijs, ze heeft zich in diverse functies, onder meer als minister, staatssecretaris en (Euro-)parlementslid, ingespannen voor de verbetering van de positie van de vrouw.

D'Ancona stond aan de wieg van de zogeheten tweede feministische golf, toen ze in 1967 Joke Smit ertoe aanzette haar befaamde artikel 'Het onbehagen van de vrouw' te publiceren in De Gids. Ze was medeoprichtster van de emancipatievereniging Man-Vrouw-Maatschappij en het tijdschrift Opzij. Na een lange politieke carrière is ze momenteel actief in diverse besturen, van onder meer de Novib en van Oxfam.

De emancipatie van de vrouw. Een kleine illustratie van de stand van zaken: in een interview in Opzij vertelt minister Jorritsma dat haar collega Zalm al eens een ministerraad liet lopen voor de verjaardag van zijn kind.

,,Ha, ik geloof daar niks van. Maar interessant is het om waar te nemen dat iemand een sociaal gewenst antwoord geeft. Dat het sociaal gewenst is dat je je overhemden strijkt, dat je bij de verjaardag van je kind bent. Maar in dit soort banen kan dat helemaal niet. Nou ja, je kunt zeggen 'lipservice is more than no service'. Want wanneer zie je ze nou boodschappen doen? Wanneer de televisie erachteraan loopt.''

Was werken in uw tijd niet minder gespannen, minder prestatiegericht?

,,In mijn tijd -mijn tijd is nog niet voorbij gelukkig, ik ben nog niet ingekuild- dus in de tijd dat de vrouwenbeweging opkwam en doorschoot, de jaren zeventig, werkte ik bij de universiteit, net als veel vrouwen die actief waren in de beweging. Het was wel een voorhoedebeweging, een elite, net als de arbeidersbeweging in het begin.

Inderdaad was het arbeidsethos in de jaren zeventig niet zo sterk als nu. Als ik naar mijn kinderen kijk -begin-dertigers- zie ik dat ze het veel gewoner vinden om 's avonds te werken en in het weekend. Dat zie je in de hele samenleving terug. In mijn systeem moet je de boodschappen voor zessen in huis hebben, ik heb nog nooit 's avonds boodschappen gedaan. Terwijl mijn kinderen tot acht uur, halfnegen werken en daarna nog boodschappen doen. Dat is echt een verschil. Ik vind dat zij veel harder werken en dat dat ook geëist wordt.

Tegenwoordig kiezen vrouwen ook voor een carrière, terwijl we vroeger gewoon banen hadden, en de keuze voor een carrière gaat vaak gepaard met het afzien van kinderen. Dat vind ik een armoede-oplossing. Dat is een falen van de emancipatiebeweging en het feminisme.''

Een fout van het feminisme? Is die werkdruk er niet ook al in het onderwijs? Kinderen worden al met enorm veel huiswerk opgezadeld.

,,De hele samenleving is doordesemd van werk, werk en nog eens werk, om met mijn voorman te spreken.

Ik had nooit langer dan vijf jaar minister willen wezen, omdat je volledig afgesneden raakt van een privé-bestaan. Ik hou niet van hard werken, maar ik doe wel veel.

Ik vind het ook helemaal niet fantastisch om als je een dagboek in het NRC schrijft te zeggen dat je vijfenzeventig uur in de week werkt: dat vind ik achterlijk staan. Ik maak wel afspraken en aan die afspraken hou ik me. Ik lijk Pim Fortuyn wel.''

U heeft veel lezingen gegeven. Maar er is niets van gebundeld.

,,Ik ben niet erg bewaarderig. Ik zou ook niet mijn eigen levensverhaal kunnen schrijven.''

Weet u bij hoeveel organisaties u nu nog bestuurlijk betrokken bent?

,,Een stuk of vijftien, zestien.''

U heeft veel prijzen gehad, waaronder de Franse Légion d'Honneur. Is de Aletta Jacobsprijs voor u iets speciaals?

,,Die is de allerleukste. Toen de prijs voor de allereerste keer in 1990 werd uitgereikt aan Marga Bruyn-Hundt, de moeder van de feministische economie in Amsterdam, was ik er zelf bij. Toen ik staatssecretaris was, moest de individualisering van de sociale zekerheid gerealiseerd worden. Dat was de tijd dat Nederland een van de laatste was om de Europese richtlijn van het individuele recht op uitkering uit te voeren -dat deden we niet in Nederland!

En ik zat daar op die post. En Joop den Uyl en Ien Dales hadden iets van tut, tut, ho, ho. Toen vroeg ik aan Marga om ons bijles te geven, want ik dacht: het kan toch niet zo zijn dat er nu niets gebeurt. Dus ze gaf vooral ook bijles aan Den Uyl en Ien Dales.

Ja, de prijs is ook daarom heel leuk. Anderzijds is het voor mij geen afsluiting van een periode. De emancipatiebeweging in Nederland beweegt natuurlijk niet meer. Op het moment dat je hoort dat er betaalde commissies 'dagindeling' zijn, is dat niet iets dat het beest in je wakker roept.

Maar als je alles mondialiseert en globaliseert... Ik ben bij de Novib sterk bezig met de positie van vrouwen. Vrouwen zijn ontzettend belangrijk als change agents, ze spelen een grote rol in veranderingsprocessen. Dat motiveert me. Dus klaar is het niet, ook al staan we niet meer op een zeepkist. Het instrumentarium is anders.''

Zijn we in Nederland klaar als je denkt aan de positie van allochtone vrouwen?

,,Nee, het proces is nog gaande. Als je kijkt naar de doorstoot van die allochtone meiden, dan zie je de wet van de remmende voorsprong. Dan denk ik dat die weer een beetje verder komen dan wij.''

Vorig jaar zei Cisca Dresselhuys, hoofdredactrice van Opzij, dat ze nooit iemand met een hoofddoek zou aannemen.

U noemde die uitspraak toen burgerlijk en oppervlakkig.

,,Ja. Je moet die meiden de vrijheid geven het op hun manier te doen. De vrouwenbeweging beweegt niet meer en dat blad ligt op iedere salontafel als bewijs van goed gedrag, zo van: kijk ons eens geëmancipeerd zijn. Dat is toch bourgeois.

Je moet ook eens aan de kant gaan staan van die meiden die het moeilijk hebben. Je moet ze erbij betrekken en dan kun je de discussie over die doek altijd nog voeren. Maar je moet ze wel eerst binnen halen.''

Is emancipatie niet een gedateerd woord?

,,Ja, ik vind het vervelend om nog veel spreekbeurten over emancipatie te geven. Het is een beetje van: grootmoeder vertelt.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden