Hebzuchtcultuur houdt handelaren in greep

AMSTERDAM - “De beursvloer is een criminogene (misdaadverwekkende) omgeving waar hebzucht de handelaar in de greep houdt.” Die woorden van onderzoeker Bob Hoogenboom, anderhalf jaar voor het belasting- en beursfraudeschandaal in Amsterdam uitbrak, werden hem destijds niet in dank afgenomen.

HAN KOCH

“Nee, op dat moment wisten we niets van het huidige onderzoek”, zegt Hoogenboom nu op zijn werkadres van Moret Ernst & Young op Curaçao. Hoogenboom, vorig jaar nog verbonden aan de vakgroep strafrecht en criminaliteit, baseerde zijn uitspraak destijds op Amerikaanse voorbeelden, Australisch onderzoek en een groot aantal gesprekken met medewerkers op de beursvloer in Amsterdam, bij het toezicht op de handel en bij de opsporingsdiensten. Dat misbruik van voorwetenschap in de beursfraudezaak - nu vooral het ten eigen bate anticiperen op grote orders die de prijs van aandelen omhoog stuwen - een van de onderzochte delicten is, verbaast Hoogenboom niets. “Uit het Australische onderzoek was al gebleken dat misbruik van voorwetenchap overal aan de orde is. Dat het feitelijk een integraal onderdeel is van de markt.”

Hoogenboom schetste vorig jaar drie culturen waarin het spel op de beurs zich voltrekt. De beurshandelaren leven in een 'hebzuchtcultuur', de opsporingsambtenaren in een 'straatvechterscultuur' en de toezichthoudende organen kenmerken zich door een 'ambtenarencultuur'. Meer inzicht in die drie culturen moest leiden tot een effectievere bestrijding van beursfraude. Zonder dat er een directe relatie is tussen Hoogenbooms uitspraken en de loop van het huidige onderzoek, kan vastgesteld worden dat justitie voortvarend te werk gaat. Dat de toezichthouders, zoals het Toezicht Effectenverkeer (STE), minder leven in een ambtenarencultuur, is evident. “Destijds was de STE nog verwikkeld in een competentiestrijd met het Controlebureau van de beurs”, noemt Hoogenboom een belangrijk verschil met de huidige situatie.

Hoogenbooms driedeling werd vorig jaar slecht ontvangen. Uit vrijwel elke hoek kreeg zijn onderzoek de volle laag. “Soms zelfs was de kritiek ontdaan van elke basis van fatsoenregels”, is het enige dat Hoogenboom over die “fascinerende periode” wil zeggen. Er hebben zeker belangrijke veranderingen plaatsgevonden, erkent de onderzoeker. Volgens Hoogenboom is vooral de kennis bij de opsporingsdiensten sterk toegenomen en is beursfraude als specialisme erkend.

- vervolg op pagina 7

Meer geld betekent niet: meer eerlijkheid VERVOLG VAN PAGINA 1

Hoogenboom ontvouwde vorig jaar zijn theorie over de uitglijdende beurshandelaar: naarmate handelaren meer verdienen, neemt de gretigheid toe om nog meer binnen te halen. En dan komt de grens tussen illegaal en legaal handelen in zicht.

Niet alleen de eigen dwang om meer te presteren, maar ook de druk van cliënten leidt er toe dat de diffuse grens tussen legaal en illegaal handelen onder druk komt te staan. Hoe waar die theorie, opgetekend uit de mond van effectenhandelaren, is blijkt als je kijkt naar de achtergrond van de hoofdverdachten Han V. en Adri S. Beiden, maar vooral de laatste, verdienden dik geld en waren autoriteiten op de beursvloer. Ze stonden bekend als handelaren die moeilijke klussen konden klaren en dat in een korte periode. En dat was een verwachtingspatroon waaraan ze moesten blijven voldoen.

Criminaliteit

Niet alleen in Nederland, maar ook in de VS maken de autoriteiten zich steeds grotere zorgen over criminaliteit die met de beurshandel is verbonden. Zaterdag werd op een congres over dat onderwerp in Boca Raton (Florida) bekend gemaakt dat misbruik van voorwetenschap in de VS de afgelopen tien jaar is verdubbeld tot 339 zaken in het vorig jaar. En dat terwijl de Securities and Exchange Commission (SEC) allerminst als een slapende waakhond bestempeld kan worden. Het grote aantal bedrijfsfusies is een van de redenen voor de toename van het misbruik van voorwetenschap. Vrij vertaald: meer koersgevoelige informatie schept meer gelegenheid voor de dief. Daarnaast is absoluut gezien het aantal beleggers toegenomen en dus ook het potentieel aan misbruikers van voorkennis gegroeid. Sommige deelnemers aan het congres gingen zelfs zover dat zij de plotseling opbloeiende handel twee dagen voor de mededeling dat er een fusie op handen is per definitie als verdacht willen betitelen.

Veel Amerikaanse effectenbanken doen er alles aan om een goede scheiding tussen effectenhandelaren en de voorbereiders van fusies te bewerkstelligen, ook wel de chinese muren genoemd. Dat dat zeker niet altijd lukt blijkt wel uit de aanhouding vorige week van een compliance-officer van de effectenbank Bankers Trust Securities. De functionaris die moet toezien dat personeel van het bedrijf geen illegale handelingen verricht, wordt er van verdacht met zijn broer en drie andere familieleden een miljoen gulden te hebben verdiend door misbruik te maken van voorkennis.

Geheel in lijn met de theorie van Hoogenboom vond het congres in Boca Raton dat een betere beloning van de compliance-officer de man niet op het rechte pad zou houden. “Meer geld betekent niet per definitie meer eerlijkheid” sprak een bankier.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden