Hebe Kohlbrugge was een leven lang verzetsvrouw

Al in haar jonge jaren ging ze naar Duitsland om te strijden tegen het nazi-bewind. Verzet was een zaak van vrijheid, vond ze.

Ook al was ze 102 jaar oud, met de dood hield verzetsvrouw Hebe Kohlbrugge zich niet bezig. "Over de dood denk ik niet na, ik leef", zei ze afgelopen zomer nog in een interview met het christelijke opinietijdschrift De Nieuwe Koers. "Ook niet over hoe het in de hemel zal zijn. Dat zijn toch praatjes." Gisteren overleed Hebe Kohlbrugge.

In 1936 reisde Kohlbrugge naar Duitsland. Ze had haar hbs-diploma op zak en ze wilde zien wat er in Hitler-Duitsland aan de hand was. Ze belandde in Duitsland bij de Bekennende Kirche, de christelijke verzetsbeweging die streed tegen het nazi-bewind. Ze bezocht bijbelavonden en leerde de beroemde verzetspredikanten Martin Niemöller en Dietrich Bonhoeffer kennen. Maar nog voor de Tweede Wereldoorlog uitbrak, werd ze uit Duitsland verbannen: ze had geweigerd de Hitler-groet te brengen. In de oorlogsjaren raakte Kohlbrugge betrokken bij het Nederlandse verzet. Ze werd gearresteerd, belandde in concentratiekamp Ravensbrück, maar overleefde.

De oorlog kwam ten einde, maar Kohlbrugge bleef verzetsvrouw. Het was een titel die ze graag droeg, vertelde ze twee jaar geleden in een interview met deze krant. "Ik verzet mij tegen veel, soms natuurlijk ten onrechte, maar ook vaak terecht." Tegen De Nieuwe Koers zei ze: "Het verzetswerk was voor mij een zaak van vrijheid en waarheid, gefundeerd in het christelijk geloof. In het christelijk geloof ligt besloten dat ik mijn naaste serieus neem. Als ik dat doe, moet ik hem vrijheid gunnen, zoals hij mij ook vrijheid moet gunnen."

Op verzoek van de toenmalige Nederlandse Hervormde Kerk reisde Kohlbrugge in de naoorlogse jaren opnieuw naar Duitsland, om de banden met de Duitse kerken aan te halen. "Wij als Hervormde Kerk in Nederland mochten de mensen daar niet in de modder laten stikken, we moesten iets doen. En omdat ik bekend was met de Bekennende Kirche, konden we aansluiting zoeken met het goede, andere Duitsland."

In de tijd van de Koude Oorlog reisde Kohlbrugge veel naar Oost- en Midden-Europa om daar christenen te ontmoeten. Ze smokkelde vele bijbels naar communistisch gebied. Kohlbrugge ontving verschillende onderscheidingen en eredoctoraten.

Ze las tot aan haar dood nog boek na boek, schreef ingezonden brieven, trok in 2009 bij het kerkbestuur van de PKN aan de bel om haar zorgen te uiten over de gebrekkige dialoog tussen christenen en moslims, hield vorig jaar nog een lezing op een religieus festival, en legde bij de dodenherdenking op 4 mei van dit jaar in Utrecht nog een krans bij het verzetsmonument op het Domplein.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden