Hebben vrouwen meer dat ze willen vergeten? De uitslag

En dan nu: de uitslag. Douwe Draaisma, wiens ’Vergeetboek’ op Allerzielen verschijnt, boog zich over de vele verhalen voor de schrijfwedstrijd waartoe Letter & Geest samen met de Historische Uitgeverij opriep. „De inzendingen waren openhartig, ontwapenend, aangrijpend, en altijd moedig.”

Het aantal inzendingen van de schrijfwedstrijd ’Wat ik het liefst zou vergeten’ was overweldigend. Rond de 500 mensen (naast de 438 inzendingen op de site kregen we ook heel wat inzendingen per post) hebben hun lezers laten delen in de intimiteit van hun herinneringen en dan nog wel herinneringen die de schrijvers zelf soms amper onder ogen durfden te zien. De inzendingen waren openhartig, ontwapenend, aangrijpend, en altijd moedig.

Wat allereerst opviel was de oververtegenwoordiging van vrouwen: vier, vijf keer zoveel als mannen. Hebben vrouwen meer dat ze willen vergeten? Of zijn ze eerder bereid er over te schrijven en hun herinneringen met anderen te delen? Dat vrouwen meer lezen dan mannen was al bekend, blijkbaar schrijven ze ook meer.

En dan de thema’s. Wat willen we, als we de inzenders voor ons laten spreken, het liefste vergeten? Soms zijn het regelrechte trauma’s: iemand voor je ogen zien verongelukken, de arrestatie van je vader tijdens de oorlog, het bericht dat een broertje is verdronken. Het zijn herinneringen die niet gezocht worden, maar zich ongevraagd opdringen, ook na zestig of zeventig jaar en dan nog niets van hun scherpte hebben verloren. Maar ook herinneringen aan minder indringende gebeurtenissen kunnen levenslang hun scherpte behouden.

Wat we het liefste vergeten blijkt heel vaak iets te zijn dat zich heeft afgespeeld in de kindertijd, in het eigen gezin of op school. De herinnering aan hoe je gepest werd bijvoorbeeld of ooit door een onderwijzer voor gek werd gezet gaat een heel leven mee. Er schuilt iets van rechtvaardigheid in dat de inzendingen over pesten in evenwicht worden gehouden door inzendingen van mensen die nu gepijnigd worden door de herinnering aan hoe ze zélf iemand gepest hebben. Lees bijvoorbeeld de inzending over het pesten van Tommie Schellevis (inzending 47 op de site). Wie kwetst, kwetst ook zichzelf. En de ’tere kinderziel’ bestaat echt.

Veel inzendingen gingen na de beschrijving van de te vergeten gebeurtenis over in een filosofie van het vergeten. Wil je wat je het liefste zou vergeten wel echt vergeten? Bij nader inzien was het antwoord vaak: liever niet. De formuleringen liepen uiteen, maar hadden als strekking dat ook nare herinneringen je hebben gemaakt tot wie je bent, dat ze je nog steeds kunnen waarschuwen en dat ze waarschijnlijk ook niet voor niets zo hardnekkig liggen opgeslagen.

Via een omweg hebben veel inzenders over het eigen vergeten geschreven. Die omweg is de zorg voor dierbaren die dementeren. Hun vergeten staat in het eigen geheugen gegrift. Ook al ben je zelf vijftig of zestig, door je eigen vader of moeder niet meer als kind herkend worden is een ingrijpende, verdrietige ervaring en confronteert je met de angst ooit zelf te zullen dementeren. Nogal wat inzendingen gaan over het moment dat de zorg aan een verpleeghuis moet worden overgelaten omdat het zelf echt niet meer op te brengen is. Dat de vader, moeder of partner dat op kan vatten als verraad is voor velen een ervaring die letterlijk onvergetelijk is. „Er is één woord”, schrijft Pieta Harsveld (inzending 93), „dat ik het liefst meteen zou vergeten: Alzheimer.”

We zullen niet de eerste jury zijn die verzucht dat het gemakkelijk is de twintig of dertig beste inzendingen te kiezen en moeilijk om daaruit dan weer de beste drie te selecteren. We hebben in onze keuze recht proberen te doen aan de thema’s en de toon van de inzendingen. In ’Sunlightzeep’ schrijft Bea Ryckaert uit Sluis over de vertrouwde geur van hygiëne in een groot gezin en hoe diezelfde geur later door een ongelukkige associatie hele andere herinneringen begon op te roepen. Lies van der Heide uit Drunen verhaalt in ’Mijn vriend de bakker’ herkenbaar over een plagerijtje dat ze als kind had uitgehaald. Het loopt bijna verkeerd af, maar de herinnering eraan wil ze toch liever niet kwijt, omdat die nu ook een waarschuwing is geworden. Ankie Tiemensma uit Arnhem, ten slotte, schrijft over een ’Gesprek tussen een dementerende moeder en haar dochter’. Net als veel andere inzenders laat zij voelen hoe onrechtvaardig de gevolgen kunnen zijn van de ravage die dementie aanricht in het geheugen: bij de moeder is zoveel moois uit een lang leven al gewist, terwijl een paar akelige herinneringen maar niet uit dat geheugen willen verdwijnen. Pas dan zou je willen beschikken over een middel om het vergeten een handje te helpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden