Hebben de Duitse media bewust gezwegen over geweld in Keulen?

In Keulen demonstreerden gisteren enkele honderden mensen tegen de diefstal en aanranding van ruim honderd vrouwen. Beeld EPA

Duitse media worstelen met de beeldvorming over Keulen. Opvallend is dat het nieuws over het aanvallen van ruim honderd vrouwen pas dagen na oudjaar in de kranten verscheen. In Duitsland wordt gesproken dat media bewust het voorval hebben verzwegen. Trapten Duitse media echt op de rem omdat het moeilijk is te praten over de afkomst van de mogelijke daders?

Toegegeven, het is helemaal nog niet zeker wie de schuldigen zijn van de gebeurtenissen op het stationsplein in Keulen. Toch liet de Duitse politie snel weten dat het om mensen met een Noord-Afrikaans en Arabisch uiterlijk zou gaan. Een bewuste keuze, zo bleek. Want in dit uitzonderlijke geval, een 'nieuwe dimensie van geweld', mocht dat niet verzwegen worden.

Door het melden van de afkomst van de mogelijke daders werd de Keulse massa-aanranding 'ineens onderdeel van de discussie over het Duitse vluchtelingenbeleid', zoals Trouw vandaag op de voorpagina schreef. Het uiterlijk en de afkomst van de daders werd gekoppeld aan de toeloop van de miljoen vluchtelingen die naar Duitsland zijn gevlucht.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Daders opgespoord
De politie in Keulen is een aantal verdachten van de aanvallen op het spoor. Verder zijn er ook in Hamburg aangiften gedaan. Lees hier het laatste nieuws.

Het plein voor het station in Keulen, 6 januari. Beeld Anp

Daarom is 'Keulen' een moeilijk verhaal voor de media. Zijn kranten of televisiezenders terughoudend met informatie delen, dan worden ze afgeschilderd als te politiek correct (zoals dat gebeurde op Duitse sociale media). Benoemen ze de problematiek, dan is dat mogelijk koren op de molen van de tegenstanders van de vluchtelingen.

Expliciet benoemd
Kozen Duitse media bewust voor een strategie om de gebeurtenissen laat te vermelden en de afkomst van de mogelijke daders niet te noemen? Op internet niet, zegt Marja Verburg. Zij houdt zich voor het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam onder andere bezig met Duitse media. "Het werd daar voor Duitse begrippen behoorlijk expliciet genoemd. Duitse media berichten vaak neutraler dan Nederlandse, maar op internet wordt duidelijk gezegd wat er speelt. Bijvoorbeeld in commentaren op Spiegel Online of de FAZ."

Verburg wijt de late mediareactie mede aan een 'ongelukkige samenloop' van omstandigheden. Op nieuwjaarsdag schreef de politie in een politiebericht dat Oud en Nieuw in Keulen ontspannen was verlopen. Enkele lokale en regionale kranten berichtten toen al wel over de aanrandingen. De politie meldde de aanrandingen pas een dag later, op 2 januari. Toen namen ook een paar landelijke media het over, zoals de Süddeutsche Zeitung en RTL.

Pas toen de politie maandag (4 januari) een persconferentie gaf en het grote aantal aangiftes bekend werd, werd de ernst van de situatie door alle landelijke media belicht. Dat was inderdaad laat, oordeelden sommige media ook zelf. "De publieke omroep ZDF besloot maandag nog steeds niet uit te zenden maar te wachten tot de persconferentie die voor dinsdag was aangekondigd. Dat was een verkeerde inschatting, dat gaven ze toe en boden hun excuses aan", aldus Verburg.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Demonstranten dinsdag in Keulen. Ze 'bedanken' de burgemeester van Keulen en vragen aan bondskanselier Merkel 'waar ze is'. Beeld Anp

Debat ontspoort
Duitse media zijn, net als veel Duitse politici, wel bang dat door de gebeurtenissen in Keulen het vluchtelingendebat ontspoort, aldus Verburg. Daarom zijn ze zo voorzichtig mogelijk. Veel Duitse media hebben net als een groot deel van de politici de afgelopen dagen benadrukt dat er geen enkel bewijs is dat vluchtelingen verantwoordelijk zijn voor de aanrandingen en berovingen. "Maar dat neemt niet weg dat je moet kunnen benoemen dat de slachtoffers de daders als Noord-Afrikaans en Arabisch beschrijven."

Sommige media schieten echter door in hun voorzichtigheid. Verburg wijst op een in haar ogen hard commentaar van de gerenommeerde Frankfurter Allgemeiner Zeitung. De krant heeft kritiek op de speciale uitzendingen van de publieke zenders ARD en ZDF op dinsdagavond, waar niet expliciet over de identiteit van de verdachten werd gesproken.

In het commentaar wordt onder andere gezegd dat de journalistiek als taak heeft politieke debatten te weerspiegelen, niet te voorkomen. "Als er problemen zijn met jonge Arabieren, dan moet dat worden genoemd. Problemen met neonazi's ook. Meningen van politici moeten worden getoetst op hun 'inhoudsloosheid'."

'Voorzichtigheid is het probleem'
Hoogleraar migratie-sociologie Ruud Koopmans, die verbonden is aan de Humbold Universiteit in Berlijn, is van mening dat die aanpak juist het probleem is. Duitse media hebben zich volgens hem veel te veel laten leiden door een 'collectieve euforie' over vluchtelingen in Duitsland.

"Het land heeft een extreem positief idee over de komst van vluchtelingen. Duitsland vindt zichzelf opnieuw uit, zeker omdat ze in de jaren negentig juist sterk tegen de komst van vluchtelingen waren. Iedereen doet nu mee, problemen worden makkelijk terzijde geschoven. Kritiek ook. In dat licht gezien zijn de gebeurtenissen in Keulen enorm ontnuchterend."

"De media zijn zeker het afgelopen half jaar erg meegegaan met dat positieve gevoel. Het feit dat de ZDF zich nu excuseert, laat zien dat er veel terughoudendheid is als het gaat om dit soort gebeurtenissen. Het is toch raar dat zij als publieke omroep daar geen aandacht aan schenken, terwijl al de hele dag een verhaal over een massa-aanranding rondzingt? Daaruit blijkt dat de media niet op zoek zijn naar een negatief verhaal."

De gebeurtenissen in Keulen zullen zeker effect hebben op het vluchtelingendebat in Duitsland, verwacht Koopmans. "De blindheid voor de nadelen van de vluchtelingenkomst gaat zich nu wreken. In welke mate dat gebeurt, hangt af van de Keulse politie. Als blijkt dat er daadwerkelijk vluchtelingen bij betrokken zijn, zal het effect op het maatschappelijk debat groter worden."

Hoe Trouw berichtte
Op de redactie van Trouw werd uiteraard ook overlegd over de manier waarop de gebeurtenissen moesten worden beschreven. Hoofdredacteur Cees van der Laan: "Wij zijn bijzonder terughoudend bij het noemen van achtergronden van verdachten. In dit geval past deze gebeurtenis in een groot debat, dus je ontkomt er niet aan de achtergrond te noemen."

"Als we dat wel doen, zoals nu, dan noemen we ook altijd de bron erbij. Een goed voorbeeld is de voorpagina van vandaag: we schrijven dat minstens negentig vrouwen zijn aangevallen door groepen beschonken mannen. Pas later melden we dat die mensen volgens politie en ooggetuigen een Noord-Afrikaans of Arabisch uiterlijk hebben."

Trouw meldde maandagavond in een klein bericht van de gebeurtenissen. Dinsdag werden op de site verschillende stukken geplaatst. Woensdag opende de krant met een artikel over Keulen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden