Heb uw vijanden lief, maar wees ze wel een stap voor

Nu ik mijn taak, het ministerie van Defensie politiek te leiden, na vier jaar overdraag aan mijn opvolger, wil ik mijn respect uiten voor de mannen en vrouwen van Defensie, militairen en burgers, allen die ik, door leiding te geven, heb mogen dienen. Het is de kerntaak van elke overheid, vrede in vrijheid en rechtvaardigheid te handhaven. Een veilig land als het onze kan mensen en middelen vrijmaken om oorlog elders tegen te gaan, en soms een klein deel van de nood van andere volken lenigen.

JORIS VOORHOEVE

Nederlandse militairen - meest nog jonge mensen die hier een goed verzorgd bestaan gewend zijn - worden op aandrang en met steun van de Tweede Kamer uitgezonden om de gewelddadigheid van vaak ernstig misleide, door groepshaat gedreven strijders te helpen beteugelen in verre, vreemde landen. Veel jonge vredessoldaten keren geschokt terug. Sommigen komen gewond terug, en enkelen nooit. Ik heb de afgelopen vier jaar bijna alle uitgezonden eenheden en rotaties bezocht en ben diep onder de indruk van hun motivatie. Hun werk is vaak ondankbaar, omdat veel dat wordt opgebouwd en beveiligd geen aandacht van de media krijgt. Wat misgaat, wordt breed uitgesponnen, dus het vraagt veel van de innerlijke kracht van de soldaat, en vooral de onderofficier, om rustig door te werken en de taak goed te volbrengen - naar de beperkte mogelijkheden die de wereldpolitiek en de plaatselijke oorlogshitsers toestaan.

Toen de vredeshandhaving in Bosnië door de VN werd geleid, hebben Nederlandse militairen veel mensenlevens gered door humanitaire hulp logistiek te beveiligen en te verlenen. Vooral in de winters van 1993, '94 en '95 heeft dat vele tienduizenden mensen helpen overleven.

Voorts hebben Nederlandse militairen, door hun bijdragen aan de Brits-Frans-Nederlandse Snelle Reactie Macht in de nazomer van 1995 een krachtige bijdrage geleverd aan de vernietiging van vijandelijk stellingen rond Sarajevo en Gorazde. Hun letterlijk doeltreffend optreden heeft de weg naar het vredesakkoord van Dayton vrijgemaakt. De Snelle Reactie Macht was een daverend succes.

De afrijselijke misdaden die vóó die tijd in Bosnië zijn begaan, vooral door de troepen van Mladic, staan op de kerfstok van deze oorlogsmisdadigers èn van de politici in Pale Belgrado die de bloedhonden van de oorlog hadden losgelaten, en daarvoor verantwoording moeten afleggen voor het Tribunaal. De wereld mag niet rusten voordat de slachters van Srebrenica en vele andere gruwelijke oorden zijn berecht. Het geeft zeer te denken dat de grote Servische oorlogsmisdadigers nog vrij rondlopen. Een aantal sleutelfiguren geniet de bescherming van de leiders in Belgrado, omdat bij berechting hun medeverantwoordelijkheid aan het licht zal komen.

Vanaf het moment dat de Veiligheidsraad de vredeshandhaving in Boisnië overdroeg aan de Navo, is de Nederlandse bijdrage zeer voorspoedig verlopen, inclusief het zuiveren van ons inzetgebied van oorlogsmisdadigers. Het komt er nu vooral op aan, te volharden in de vredesopbouw, om Bosnië de komende jaren gereed te maken voor duurzame vrede, rechtsorde en democratie, zodat de vredesmacht geleidelijk kan worden teruggetrokken.

We zien met ontzetting dat een nieuwe oorlog is ontbrand, in Kosovo. De Europese staten doen opnieuw too little, too late. Wat zich nu afspeelt wordt, denk ik, het begin van het einde van het fascisme in Servië, want 2 miljoen Kosovaren laten zich niet blijvend onderdrukken. Albanië en Macedonië kunnen in deze eindstrijd worden meegesleurd. Het zal veel slachtoffers vergen, vooral van de burgerbevolking. War does not show who is right, but who is left.

Nederland heeft de afgelopen vier jaar ook in andere landen vredestaken verricht. De mariniers en marechaussées die in Haïti hebben gediend, verdienen groot respect voor hun bijdrage, die alweer vergeten schijnt. Ook de militairen die in de hel van Angola overeind zijn gebleven verdienen veel waardering. Zo zijn er nog veel meer grote en kleine vredesmissies te noemen, vaak moeilijk en eenzaam, maar altijd dienstbaar aan het grote doel, het bouwen aan rechtsorde in de wereld, en hulp aan mensen in nood.

Ik hoop, dat de politieke partijen in Nederland ook de op langere termijn de krijgsmacht in staat zullen stellen, hun vredeswerk te blijven doen en daar ook de middelen voor te geven die de veiligheid van het personeel en de werving en opleiding van grote aantallen jongeren vereisen. De jaarlijkse bezuinigingen van 375 miljoen gulden met onmiddellijke ingang, en daarenboven nog algemene kortingen, die oplopen tot ongeveer 150 miljoen in 2002 op diensteinderegelingen, ziektekostentegemoetkomingen en de individuele loonstijging, vind ik veel te hoog.

Ook vraag ik aandacht voor de bijzondere werkomstandigheden van de militair. Militairen zijn geen gewone werknemers op wie de civiele regelgeving past als op elke veilige kantoorbaan. Militairen moeten hun leven in de waagschaal stellen voor de idealen van de Nederlandse internationale politiek, en voor hun kameraden. Hun bijzondere werk verdient een aparte plaats in diverse, veel te algemene arbeidsregelingen die voor burgers zijn ontworpen.

Ik dank de staatssecretaris voor zijn grote bijdrage aan de uitvoering van het defensiebeleid. Ik dank de ambtelijke leiding van het departement voor de nimmer falende steun en raad. De Chef Defensiestaf en de bevelhebbers die wij hebben aangesteld vormen een voortreffelijk team dat de nieuwe minister De Grave en staatssecretaris Van Hoof van de juiste adviezen zullen voorzien.

Zelf heb ik een laatste raad voor mijn opvolger. Het is een vers van Lao Tse uit de zesde eeuw voor Christus. Lao Tse, houder van de Keizerlijke archieven in het Chinese Honan, schreef 2600 jaar geleden in compacte karakters wat nog steeds een goed richtsnoer is in het openbaar bestuur, èn in het gewone mensenleven:

Fifty six

Those who know do not talk

Those who talk do not know

Keep your mouth closed.

Guard your senses.

Temper your sharpness.

Simplify your problems.

Mask your brightness.

Be at one with the dust of the earth.

This is primal union.

He who has achieved this state

is unconcerned with friends and enemies,

with good and harm, with honor and disgrace.

This therefore is the highest state of man.

Lao Tse was een mysticus die niet altijd gemakkelijk is te begrijpen. Zijn tijdgenoot Confucius moet veel praktischer zijn geweest. Hij schijnt gezegd te hebben:

“Heb uw vijanden lief - maar wees ze wel een stap voor.”

Dat is een goed motto voor een minister van Defensie. Ik wens mijn opvolger Frank de Grave vijf dingen die in de politiek zelden samengaan, en dus apart moeten worden toegewenst: wijsheid, volharding, eerlijkheid, geluk en waardering.

Dames en heren van Defensie: het ga u goed. Ik dank u.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden