Heb jij formuleangst?

Dag Jan...,

Deze week was de gerenommeerde Britse natuurkundige Stephen Hawking weer eens in het nieuws. De man heeft een gigantische staat van dienst in de natuurkunde, maar verwordt steeds meer tot een soort orakel, te raadplegen voor allerhande zaken. Of het nu gaat om filosofie, religie of de Brexit, Hawking heeft een mening en die haalt gegarandeerd de voorpagina's. Ditmaal deed hij de voorspelling - of eigenlijk meer de aanbeveling - dat de mensheid het niet nog eens duizend jaar redt hier op aarde als we niet snel de raket pakken op zoek naar een andere planeet.

Lijkt me trouwens eng, als je zo'n cultstatus hebt, dat alles wat je zegt voor waar wordt aangenomen. Niks lekkerder dan een beetje mijmeren over de staat van de wereld en de toekomst van de mensheid, maar als je Hawking heet dan staat dat de dag erna in de krant en is het opeens waar.

Ik moest om nog een andere reden aan Hawking denken. Ik herinner me dat in zijn 'A Brief History of Time' staat dat zijn uitgever hem had aanbevolen alle formules uit het manuscript te schrappen, omdat elke formule zijn lezersschare zou halveren. Eén formule vond Hawking té belangrijk om te schrappen: E = mc2. Inmiddels zijn er tien miljoen exemplaren van dat boek verkocht. Mocht zijn uitgever gelijk hebben gehad, dan was de keuze om die ene formule erin te laten een ongelooflijk slechte deal, maar dit terzijde.

Mijn vraag gaat over die formuleangst. Ik las namelijk een onderzoek waaruit blijkt dat hoe hoger de formuledichtheid van een wetenschappelijk artikel, hoe lager het aantal citaties van dat artikel is. Op dat onderzoek is van alles aan te merken: die correlatie betekent niet noodzakelijkerwijs een oorzakelijk verband en de conclusie hangt sterk af van wat voor artikelen uit welk vakgebied je meeneemt. Maar gevoelsmatig herken ik het wel. Als op pagina 1 al tien ingewikkelde formules staan, krijg ik niet heel veel zin het artikel te gaan lezen. Herken jij die formule- en dus wiskundeangst? Zo ja, voor welke formule ben jij bang? En zo nee, kun je ons vertellen hoe we minder bang kunnen zijn?

Ha Daan...,

Wat doe je nou? Je hebt een formule geciteerd! Nu is ons aantal lezers gehalveerd. Het is trouwens wel interessant om te berekenen hoeveel formules we zouden moeten citeren om min of meer zeker te weten dat niemand het einde van de column haalt. Trouw heeft volgens de cijfers van De Persgroep op zaterdag een bereik van 391.000 mensen. Na tien formules heb je er dan nog 381,8 (wat een bloedbad, al die halveringen!), en na nog eens 9 formules is er nog driekwart van één lezer over die - waarschijnlijk kwijlend van enthousiasme, dat dan weer wel - de materie tot zich neemt. Dus na 20 formules kunnen we stoppen met schrijven: dan is het aantal lezers afgerond 0.

Ik heb tijdens mijn studie meermaals een nieuw boek opengeslagen, om gelijk moedeloos te worden van de auteur, die de eerste alinea begon met 'Let's assume that...' en dan een formule. Een beetje meer tact, wiskundigen! Laat de lezer toch even voelen aan het water voordat hij in het diepe wordt gegooid.

Dat formuleangstonderzoek rammelt overigens inderdaad aan alle kanten. Toch citeer je het vrolijk, omdat je de uitkomst herkent. Dat is iets heel menselijks: een plausibel resultaat wordt al snel minder kritisch bekeken. Als je een persbericht zou verspreiden dat bijvoorbeeld eten uit de magnetron kankerverwekkend is, zonder enige wetenschappelijke onderbouwing, dan zou dat toch grif gedeeld worden. Het appelleert namelijk aan een angst. Zie ook de vaccinatieweigeraars die de afgelopen weken ineens overal opdoken. Het leek wel een virus!

Angst is een slechte raadgever, ook bij formules. Mijn tip is: bereid je mentaal voor. Zet een kop thee, leg je pennen recht, zorg dat je uitgerust bent, en sla dan aandachtig de eerste pagina op. Achter een opgeruimd bureau, niet in een volle trein. Je leest toch ook geen James Joyce bij de kapper?

Je zou, denk ik, een mooie formule kunnen maken waarin je de parameters Conditie (C), Afleidingsfactoren (A) en Begrip van de tekst (B) lineair tegen elkaar afzet, maar dat zou ons nog eens bijna 100.000 lezers kosten, dus ik laat het maar zo.

Daan van Eijk en Jan Beuving vormden samen het (wetenschaps)cabaretduo Jan & Daan. Jan is wiskundige en speelt vanaf september zijn nieuwe theaterprogramma 'Raaklijn'. Daan is natuurkundige en werkt bij Nikhef, het instituut voor subatomaire fysica. Om de week stellen zij elkaar hier een vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden