Heb de moed te stoppen

Het is altijd makkelijker om met een oorlog te beginnen dan ermee op te houden. Natuurlijk, het ligt voor de hand om met oorlog op te houden wanneer deze gewonnen is. Ermee stoppen zonder dat je verslagen bent, is wat vreemd. Maar wanneer is een oorlog gewonnen? Het correcte antwoord is alweer misleidend eenvoudig: wanneer het politieke doel ervan bereikt is.

Koen Koch

Het is echter niet altijd eenvoudig zo'n doel nauwkeurig te omschrijven. Soms lukt dat wel: Irak moet het bezette Koeweit ontruimen, Milosevic moet vergaande autonomie voor Kosovo aanvaarden. Soms kan dat doel niet anders zijn dan de fysieke vernietiging van de vijand, zoals in de Tweede Wereldoorlog. Voor het winnend beëindigen van een oorlog is dus een politiek doel nodig en een aanwijsbare vijand die tot toegeven gedwongen of desnoods fysiek uitgeschakeld kan worden.

Het vervelende met de oorlog tegen het terrorisme is dat het doel misschien wel duidelijk is maar de vijand niet. De plegers van de aanslag op de Twin Towers hebben jarenlang als brave burgers in westerse landen gewoond. Hun collega's, die zich op soortgelijke acties voorbereiden, zullen zich op soortgelijke wijze hebben verscholen. In Afghanistan zullen zij zich zeker niet bevinden. De antrax-brieven worden niet vanuit Kaboel verstuurd.

Betekent dit dat de bombardementen op Afghanistan als onderdeel van de oorlog tegen het terrorisme zinloos zijn? Niet direct, zeker niet als het doel ervan duidelijk omschreven en haalbaar is. Maar hier begint de schoen toch te wringen, al was het maar omdat er verschillende, soms wat tegenstrijdige doelen geformuleerd zijn. Zoals het uitschakelen van de terroristische infrastructuur van Bin Laden, het dwingen van de Taliban-regering tot uitlevering van Bin Laden, het uitschakelen van de Taliban-regering en het in het zadel helpen van de zogeheten Noordelijke Alliantie, het voorbereiden van een grondoorlog, hetzij gericht op steun aan de Noordelijke Alliantie, hetzij gericht op het daadwerkelijk opsporen van Bin Laden om hem voor het gerecht te slepen. Als een paar Amerikaanse soldaten hem binnen een paar weken te pakken zouden krijgen, zou dat natuurlijk prachtig zijn. Zelfs Paul Rosenmöller zou naar het Witte Huis snellen om Bush te feliciteren. Maar dat kan dus wel eens jaren gaan duren, of nooit lukken. Blijven de bombardementen dan toch gewoon doorgaan?

Hoe dan ook moet er een keer besloten worden ermee te stoppen. Maar zonder succes kan dat niet. Het eenvoudigst zou het zijn geweest wanneer als doel van de bombardementen het uitschakelen van de terroristische infrastructuur (trainingskampen, commandocentra) was geformuleerd. Niet alleen ligt dit het dichtst bij het verklaarde doel (strijd tegen het terrorisme), maar het is ook nog een haalbaar doel. Na verloop van tijd had men de campagne tot een succes kunnen verklaren, en had men er mee kunnen stoppen.

Ik begrijp best dat zo'n doel niet echt tot de verbeelding spreekt en nauwelijks de inzet van zo'n formidabel militair arsenaal rechtvaardigt. Vandaar de ambitieuzere doelstellingen die tegelijk de mogelijkheid van falen vergroten. Het zou mooi zijn als er in Afghanistan een regering komt die de weg naar democratie inslaat, zelfs als dat onder Amerikaans-Brits protectoraat zou gebeuren. Het geweld zou dan zijn nut hebben gehad. Maar de kansen daarop lijken niet erg groot. Zelfs als het zou lukken, is daarmee de oorlog tegen het terrorisme niet gewonnen.

Hoe ambitieuzer de doelen, des te groter de kans op falen en dieper de frustratie, die dan weer een reden is voor hardnekkiger voortzetten van de strijd. Werkelijk grote politici weten wanneer ze moeten stoppen, niet met de strijd tegen het terrorisme, maar met gewelddadige acties die hun doel voorbij schieten. Het publiek weet die grootheid te waarderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden