'Hè'-vondst krijgt Ig Nobelprijs

Elke taal kent een 'hè' of iets wat erop lijkt

Het moet het kortste dankwoord ooit zijn geweest. "Hè?", zei Mark Dingemanse gisteravond in Boston nadat hem de Ig Nobelprijs voor literatuur was toegekend. Met dat ene woordje was ook alles gezegd. De taalwetenschapper uit Nijmegen werd met een aantal collega's beloond voor hun ontdekking twee jaar geleden dat elke taal een 'hè' kent - of iets wat daar erg op lijkt. Een tussenwerpsel dat wordt gebruikt om een gesprek te stroomlijnen.

Typisch onderzoek dat door het Ig Nobelcomité wordt gewaardeerd. Onderzoek dat je eerst laat lachen en vervolgens aan het denken zet, is al sinds jaar en dag het criterium. "We wisten dat onze studie de aandacht zou trekken", zegt Dingemanse. "Mensen vonden het grappig en voor ons taalwetenschappers is het interessant. Met dit woordje vraagt men overal in de wereld tijdens een gesprek om opheldering."

Toevallig publiceerden de onderzoekers deze week een vervolg. En de uniformiteit blijkt nog verder te gaan. In iedere taal zet de luisteraar gemiddeld om de anderhalve minuut het verhaal van de ander even stil. Dat hoeft niet altijd met 'hè'. Als het even kan, is de luisteraar explicieter: 'Met wie ga je op reis?' Of nog sterker: 'Jullie gaan naar Spanje?'

Dingemanse: "In dat laatste geval ben je heel behulpzaam. De ander hoeft je vraag alleen maar te beamen. Terwijl 'hè' een beetje bot is. Het mooie is: mensen zijn in een conversatie altijd zo behulpzaam als maar kan. Overal in de wereld."

De Ig Nobelprijzen werden gisteren voor de 25ste keer uitgereikt. Het is altijd een spektakel in Boston, maar wetenschappers nemen het festijn heel serieus. Traditiegetrouw overhandigen winnaars van een echte Nobelprijs de prijzen.

Nederlanders zijn hier steevast goed bedeeld. Zo won de Russische Nederlander André Geim, die in 2010 de Nobelprijs voor natuurkunde kreeg voor zijn werk aan grafeen, tien jaar eerder de Ig-prijs omdat hij een kikker in een magneetveld had laten zweven. In 2003 werd Kees Moeliker van het Rotterdams Natuurhistorisch Museum in het zonnetje gezet omdat hij had beschreven hoe een woerd een dode woerd een uur lang had verkracht.

Andere Nederlandse successen: met een volle blaas is het soms lastig beslissingen te nemen, maar niet altijd. Of: Als je naar links leunt, lijkt de Eiffeltoren kleiner.

En: Waarom een discuswerper na een worp duizelig is, maar een hamerwerper niet.

Enkele niet-nobele prijzen van 2015

Natuurkunde: voor onderzoek waaruit blijkt dat alle zoogdieren hun blaas in ongeveer 21 seconden legen.

Scheikunde: voor het uitvinden van een recept voor het gedeeltelijk 'ontkoken' van een ei.

Management: topmanagers die in hun jeugd een natuurramp (bosbranden, aardbevingen of tsunami's) ervoeren die voor hen geen akelige consequenties had, blijken vaak graag risico's te nemen.

Geneeskunde: voor onderzoek naar de biomedische voordelen van intens kussen (en andere intieme interacties tussen personen).

Fysiologie en Entomologie: voor het zorgvuldig arrangeren van bijensteken op het eigen lichaam, om te achterhalen welke plaatsen het minst pijnlijk zijn (schedel, puntje van de middenteen) en welke het pijnlijkst (neusgat, schacht van de penis).

Biologie: voor de observatie dat wanneer je een stok-met-een-gewicht aan het achterste van een kip bevestigt, de kip dan op een manier loopt die overeenkomt met de wijze waarop men denkt dat dinosaurussen liepen.

Economie: voor het aanbieden van extra geld aan politiemensen die weigeren zich te laten omkopen (toegekend aan de politie van Bangkok).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden