Havik der haviken

Wordt hij de man die, met de zegen van de Amerikaanse president Bush, de Verenigde Naties van binnenuit gaat opblazen? John Bolton, een van de architecten van het neoconservatieve buitenlandbeleid van de VS, zou het zelf wel willen. Hij heeft een grondige hekel aan de VN. Wereldleider kan alleen Amerika zelf zijn. ,,Dat is de werkelijke weerspiegeling van de machtsverhoudingen'', vindt hij.

Uitgerekend John Bolton moet de nieuwe ambassadeur van de VS worden bij de Verenigde Naties. President Bush liet de opzienbarende voordracht deze week bekendmaken. Dat leverde heftige reacties op in de internationale gemeenschap. Wat bezielt Bush, was de teneur van die reacties, om uitgerekend de grootste VN-hater uit zijn regering hiervoor te kiezen? De VN liggen momenteel zwaar onder vuur, onder andere vanwege corruptie met het olie-voor-voedselprogramma. Bolton is volgens de regering-Bush juist vanwege zijn bruuske stijl geschikt om orde op zaken te stellen.

Maar zelfs in Republikeinse kring klonk de verzuchting dat Bolton, nu onderminister van buitenlandse zaken, een slechte kandidaat is. ,,Als je bondgenoten nodig hebt, helpt het weinig om in New York de VN tegen de schenen te schoppen'', mopperde een Republikeinse senator. De voordracht komt nota bene op het moment dat Bush net terug is van een verzoeningsreis naar Europa, om de diplomatieke kloof te dichten die er nog steeds gaapt na de oorlog in Irak.

Tegen schenen schoppen, dat kan John Bolton als geen ander. De voormalige advocaat staat erom bekend dat hij superintelligent is, maar een ongeduldig en bot gesprekspartner die ongezouten zegt waar het -volgens hem- op staat.

Hij is een van degenen die Bush ertoe bracht om niet langer te onderhandelen over ontwapening met Noord-Korea, Iran of Irak (onder Saddam), maar te dreigen met geweld.

John Bolton is vooral ook een onversneden conservatief. Dat was hij al toen hij eind jaren zestig rechten studeerde op Yale. 'Josh' moest niets hebben van de progressieve tijdgeest en besteedde al zijn vrije tijd aan conservatieve studentenorganisaties. Diezelfde periode bracht ook de huidige president Bush flierefluitend door op Yale, maar van dat feestcircuit hield Bolton zich verre.

Als jonge advocaat belandde hij in de politiek nadat hij de (toen nog onbekende) James Baker had geholpen met een verkiezingscampagne. Die introduceerde de slimme medewerker bij Ronald Reagan, die hem vanaf 1981 opnam in zijn regering. Nog steeds schijnt Bolton in zijn werkkamer een bronzen beeld van een handgranaat te hebben staan, prominent op de werktafel, met de tekst 'Voor John Bolton, 's werelds trouwste Reagan-aanhanger'. Misschien kreeg hij die granaat ook voor bewezen schimmige diensten. Kranten onthulden ooit dat Bolton Reagan hielp door het Congres te dwarsbomen toen dat onderzoek deed naar het Iran-Contraschandaal.

Politiek lijkt John Bolton echter vooral gevormd te zijn door inspirators op de uiterste rechterflank van de Republikeinse partij. Jesse Helms en Barry Goldwater namen hem onder hun hoede. De ultraconservatieve Helms riep vier jaar geleden nog enthousiast dat hij graag naast John Bolton zou strijden ,,bij het Armageddon, als de ultieme strijd uitbreekt tussen het goed en het kwaad in de wereld''. Zo'n apocalyptisch wereldbeeld, waarbij Amerika door God is aangewezen om de wereld van het kwaad te verlossen, spreekt Bolton wel aan.

De acht jaren onder Clinton bracht Bolton onder andere door als vice-president van de neoconservatieve denktank American Enterprise Institute. Boltons ster is vooral snel gestegen onder president Bush. Daar vond hij geestverwanten als Paul Wolfowitz en Dick Cheney, met wie hij eerder samenwerkte in het neoconservatieve 'Project voor de Nieuwe Amerikaanse Eeuw'. Dat is de club die al in 1998 opriep om Saddam met geweld uit Irak te verdrijven.

Ingewijden zeggen dat de publiciteitsschuwe Bolton dé ideoloog is van het buitenlandbeleid, en niet Wolfowitz of Cheney. ,,Hij is machtiger dan je van een onderminster zou vermoeden'', schreef America Today.

Als havik der haviken vindt John Bolton, zoon van een CIA-spion, dat alleen de VS de wereld kunnen leiden. Hij bepleitte de Amerikaanse boycot van het Internationaal Strafhof, en is tegen het Joegoslavië-tribunaal.

Zijn confronterende stijl is riskant. Berucht is de manier waarop hij twee jaar geleden de onderhandelingen met Noord-Korea liet stranden. Volgens de VS werkten de Noord-Koreanen aan kernwapens, en Bolton was als onderminister voor 'ontwapening en veiligheid' op pad gestuurd om daaraan een einde te maken. Hij zei Noord-Korea ongezouten de waarheid: ,,Kim Jong-il is een tyrannieke dictator.'' Dat was meteen het einde van de onderhandelingen. Maar volgens anderen is zijn aanpak juist succesvol. Hij wist met zijn botte stijl Rusland aan het ontwapenen te krijgen, een stijl die ook nodig zou zijn om de logge VN in beweging te brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden