Havendeal Kampen, Zwolle, Meppel

Zeehavens kunnen profiteren van bundeling zoetwaterkrachten in Port of Zwolle

Eeuwen dopten ze hun eigen boontjes in de delta bij de Zuiderzee, de havens van Meppel, Zwolle en Kampen. Maar ineens ontdekten ze elkaar. De drie stadsbesturen stichten coöperatie Port of Zwolle, Nederlands eerste binnenlandse havenbedrijf. Hiermee denken deze Overijsselse en Drentse steden een graantje mee te pikken van een groeiende goederenstroom die wordt voorzien door groei van de zeehavens. Rotterdam, met de Tweede Maasvlakte, voorop.

Veel binnenlandse gemeenten die aan vaarwater liggen, herontdekken hun havens. Nieuwe terminals voor bulk- en containeroverslag schieten uit de grond. Nationale politici zijn positief over binnenvaart als alternatief voor trucks en cargotreinen. Vervoer over water is onmisbaar om de weg bereikbaar te houden, zei minister Schultz (VVD, infrastructuur) dit najaar bij de opening van de containerterminal in Nijmegen. "Investeringen blijven nodig."

Ook Meppel herontdekte zijn haven, vertelt burgemeester Jan Westmaas (CDA). Het begon in 2008 nadat Rotterdamse raadsleden grapten dat hun stad 'geen Meppel aan de Maas' is. Zo kwam Meppel op ludieke wijze in contact met Rotterdam. En in 2012 sloot Meppel zich aan bij de Regio Zwolle. "We besloten meteen één havenbedrijf op te richten. Ondernemers doen liever zaken met één bedrijf dan met veel overheden."

Maar binnenvaart-enthousiasme moet politici niet verblinden, waarschuwt het kenniscentrum van de Rabobank. Een wildgroei aan onrendabele, gesubsidieerde terminals dreigt. "Elke gemeente wil wel iets met logistiek", zegt sectordeskundige Monique van Plateringen. "Het grootste risico is een te klein verzorgingsgebied. Voor een rendabele haven is naast een ingaande vervoersstroom ook een uitgaande nodig om op kosten concurrerend te zijn met wegvervoer. Is die er wel?"

Port of Zwolle heeft zat retourvracht voor Amsterdam en Rotterdam, verzekert projectleider Marco Swenne. "Zoals Scaniatrucks. Het is bij ons eerder andersom: we zoeken meer vracht hierheen." De haven van Meppel kent sinds 1995 de grootste containerterminal van Noord-Nederland. Nooit een cent subsidie ingestoken, zegt Westmaas. Verderop, in Kampen, hinderde de crisis de kavelverkoop bij de nieuwe Zuiderzeehaven niet. De tweede haven is gepland.

Port of Zwolle gaat voor de steden zaken doen met vervoerders en de havenbedrijven in Amsterdam, Antwerpen en Rotterdam. "We willen marktaandeel van het wegverkeer afsnoepen", zegt Swenne. Het nieuwe havenbedrijf lobbyt voor betere vaarverbindingen, zoals grotere sluizen in de Afsluitdijk. Westmaas: "In onze regio zijn veel scheepsbouwers. Grote jachten moeten op pontons door die sluis. Ze komen helaas nooit terug voor onderhoud."

Schaalvergroting en samenwerking is de trend onder binnenhavens, merkt Van Plateringen, vooral in Zuid-Nederland met een grote productiesector en bijbehorende goederenstroom. "Port of Zwolle lijkt me goede manier om versnippering tegen te gaan en rendabel te kunnen blijven. Mijn oproep aan gemeentebesturen: open niet om de tien kilometer een terminal. Concurreer elkaar niet kapot. De vraag is of haventerminals rendabel blijven zonder subsidie."

Regie over de vervoersstroom is hard nodig in de binnenvaart, zegt ze. Een mooie taak voor regionale havenbedrijven. Van Plateringen wijst erop dat nieuwe terminals gepland worden aan smalle kanalen terwijl nieuwe binnenvaartschepen juist groter worden. Dat is geen punt rondom Zwolle: die havens kunnen zelfs kleine zeeschepen aan, zeker als de Afsluitdijk-sluis wordt vergroot. Dan herleven de glorietijden van de Hanzesteden bij de Zuiderzee.

Port of Zwolle

Port of Zwolle is het nieuwe havenbedrijf van Kampen, Meppel en Zwolle. De drie binnenhavens verwerken jaarlijks samen 4,8 miljoen ton goederen. Meppel draait de grootste volumes, Kampen heeft de grootste havenoppervlakte: 230 hectare. In Meppel ligt het accent op containeroverslag (jaarlijks 85.000 TEU-standaardcontainers), de andere twee verwerken meer bulk. 'Port of Zwolle' profileert zich als logistieke entree van Noord-Nederland (Meppel) én van het oosten (Kampen-Zwolle).

Andere rol binnenhavens

De rol van de 389 Nederlandse binnenhavens verandert. Vooral de 150 grotere binnenlandhavens gaan de zeehavens van Rotterdam Amsterdam en Antwerpen helpen bij de verwerking van de groeiende stroom containers. Bureau Voorlichting Binnenveld (BVB) voorspelt dat meer en meer goederen in containers zullen worden vervoerd. Die kunnen niet langer allemaal worden gesorteerd in de zeehavens.

De Nederlandse binnenhavens slaan samen jaarlijks 344 miljoen ton goederen over (BVB, 2011). Port of Rotterdam verwerkt ter vergelijking jaarlijks circa 450 miljoen ton. Om zeehavens te ondersteunen ontstaan overal 'inlandterminals'. De grootste is Alphen aan den Rijn (2010).

Dit jaar (her)openden in Nijmegen en Alblasserdam inlandterminals. Brabantse havens werken samen als Intermodal. Ook in Twente is havensamenwerking ontstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden