ColumnJan Beuving

(Hav+monn)iken bidden beiden voor hun eten

Ik maakte deze week vijf zakjes met vier voetbalplaatjes open – die krijg je deze maand bij boodschappen in een grote, blauwe supermarkt – wat resulteerde in 20 plakplaatjes. In ons boek misten we nog 99 van de 242 spelers, dus ik gokte dat ik ongeveer 8 gaten zou kunnen vullen. Alle 20 plaatjes bleken echter al in ons bezit te zijn! Toen ik een dag later voor een paar boodschappen weer vier plaatjes kreeg, bleken er thuis 3 van die 4 nog niet in onze collectie te zitten. Ik zou u hier kunnen voorrekenen wat de kans op die twee gebeurtenissen is, maar het zou resulteren in formules, berekeningen, kanstheorieën, etc.(.) Daarom besteed ik vandaag aandacht aan een andere vraag: als je een zin afsluit met een afkorting, komt er dan na de punt die de afkorting afsluit nog een punt om de zin af te sluiten? Neem nu de volgende zin:

De falende afdeling toeslagen van de Belastingdienst zorgde voor uithuiszettingen, echtscheidingen, wantrouwen, enz.

Of zou je beter kunnen schrijven:

De falende afdeling toeslagen van de Belastingdienst zorgde voor uithuiszettingen, echtscheidingen, wantrouwen, enz..

Dat laatste ziet er ongebruikelijk uit. De schrijfwijze met twee punten is dan ook fout, volgens de spelling(s)regels. Toch voelt het wiskundig juister om te doen. Eén teken, de punt in dit geval, moet niet twee verschillende bewegingen kunnen afsluiten – de zin en de afkorting. Dan moeten we voortaan ook maar geen punt meer schrijven achter zinnen die eindigen met een bewering over de treinkaping bij De Punt Het doet me denken aan de stijlfiguur zeugma, die je tegenkomt in zinnen als ‘hier zet men koffie en over’. Daar wordt het woord ‘zet’ dubbel gebruikt, maar het is net schaken: de ene zet is de andere niet.

Drie suggestieve puntjes

Tijdens mijn wiskundestudie heb ik veel documenten in LaTeX gemaakt; een opmaakprogramma waar wiskundige formules mooi in uitkomen. LaTeX-code staat bomvol accolades, dollartekens, backslashes en andere typografische tierelantijnen, en je had dan ook speciale tekstverwerkers die kleurtjes meegaven aan iedere accolade die je gebruikte, zodat je kon zien of alles wat je opende ook weer netjes afgesloten werd. Dat programma was beslist gaan protesteren bij zo’n enkele punt die dan in feite een dubbele punt is. Of een tweepunter.

Een soortgelijke vraag kun je stellen over zinnen die eindigen met drie suggestieve puntjes. Bij de bakker kun je van alles kopen: kadetjes, bolletjes, puntjes… Daar mis ik de afsluitende punt al minder, al mis ik wel het precieze punt van deze alinea. Maar zo’n zin met een afkorting op het eind wordt dus eigenlijk afgesloten door een punt en een mispunt.

Omdat de taalregels het hier winnen van het wiskundige gevoel, stel ik voor een andere wiskundige bewerking vaker in de taal toe te passen: buiten haakjes halen. Een vaardigheid die vroeger in de wiskundeles eindeloos geoefend werd: x2 + x leerde je schrijven als x(x+1). Je zoekt in feite de grootste gemene deler van de optelling, en die haal je naar voren. De haakjes uitwerken levert weer x.x + x.1 = x2 + x.

De taal kent zo’n soort procedé ook: een uitdrukking als ‘kunst- en vliegwerk’ is het geschreven equivalent van (kunst + vlieg)werk. (Verwarrend genoeg wordt de wiskundige plus vervangen door een koppelteken dat op een min lijkt.) Dat zouden we veel vaker kunnen doen. Door het beu- en eikenbos vlogen wo- en zwaluwen. Wiskundig zou je dat noteren als ‘Door het (beu+ei)kenbos vlogen (wo+zwal)uwen’. (Hav+monn)iken bidden beiden voor hun eten. Lezers van A(rts+uto) houden vaak van (Route+D)66. En waarom halen we niet veel meer wiskunde naar de taal? De sopraan at zoveel (bon)2s dat ze door een √kanaalbehandeling de €0,15-opera niet meer zingen kon.

Ondertussen moeten we dus nog 96 plaatjes. Ongeveer het aantal dat ik bij de boodschappen krijg die ik van het gage voor deze column kan kopen. Ik (r+b)eken dat de kans dat ik daarmee het boek vol heb, zo goed als nul is.

Jan Beuving is wiskundige en cabaretier. Hij speelt in zijn column met natuurwetenschappen en taal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden