Hassan Rohani, voorvechter van een opener internet

null Beeld afp
Beeld afp

Hassan Rohani houdt zijn verkiezingsbelofte. Deze week drong de Iraanse president bij hoge geestelijken aan op beter internet en minder online censuur. Maar de ayatollahs zijn nog niet overtuigd.

Tijdens een bijeenkomst met hoge geestelijken wees Rohani erop dat internetverbindingen hard nodig zijn 'om deel te kunnen zijn van de wetenschappelijke wereld'. Iran kan het zich niet veroorloven om de 'poorten van de wereld' te sluiten, stelde hij. De 'jonge generaties' zullen daar de wrange vruchten van plukken. "Als we vandaag geen stappen zetten richting de nieuwe generatie mobiele technologie, dan moet het morgen. En zo niet, dan overmorgen."

Zijn pleidooien komen niet als verrassing; in de aanloop naar zijn verkiezingsoverwinning vorig jaar zette de 'gematigde' Rohani ook al in op investeringen in mobiele netwerken. Een deel van de restricties, zoals de blokkades van Facebook, Twitter en YouTube, wil hij naar eigen zeggen terugdraaien.

Ayatollah-regime heeft censuur nodig
De meeste blokkades zijn in 2009 ingesteld door Rohani's voorganger Ahmedinejad. Hij wilde voorkomen dat de massale demonstraties tegen zijn regime verder zouden uitbreiden. Nog steeds staan in Iran miljoenen websites op zwart. Rohani vaart een minder orthodoxe koers dan Ahmedinejad, maar critici vermoeden dat zijn streven naar een opener internet ook deels is ingegeven door persoonlijke belangen. De president heeft zijn verkiezingsoverwinning goeddeels te danken aan online campagnes en steun van jongeren.

Het blijft de vraag of het Rohani lukt om de blokkades te slechten. Een groot deel van de ayatollahs, hoge sjiitische geestelijken die in Iran veel bestuurlijke touwtjes in handen hebben, zien bij openstelling van het internet vooral gevaren. Toen vorig jaar de eerste Iraanse provider begon met het aanbieden van het relatief snelle mobiele 3G-internet, vaardigden zes prominente hardliner-ayatollahs direct een negatieve fatwa uit.

Het netwerk van provider Rightel maakte videobellen mogelijk, en dat zou leiden tot 'nieuwe vormen van afwijkend gedrag'. Nasser Makarem-Shirazi en zijn vijf collega's vreesden voor 'aantasting van de publieke kuisheid' en voor 'talloze beschadigingen' van het Iraanse religieuze en politieke systeem. De fatwa slaagde er overigens niet in om de geest terug in de fles te duwen. De afgelopen maanden begonnen ook enkele andere netwerken met de uitrol van 3G.

null Beeld getty
Beeld getty

WhatsApp blijft toegestaan, oordeelde de president
Of de regering die projecten toejuicht is onduidelijk, maar zonder goedkeuring uit Teheran is de uitrol waarschijnlijk niet mogelijk. In ieder geval heeft Rohani op het gebied van internetzaken geen soevereine macht. Als president staat hij aan het hoofd van de Hoge Raad voor Cyberspace, een orgaan dat is opgericht door de hoogste leider Ali Khamenei en beleid opstelt.

Veel internetkwesties belanden echter ook op het bordje van het Comité voor het Bepalen van Crimineel Webmateriaal (CDCWC). Dat orgaan, ook opgericht door Khamenei, bepaalt welke sites en diensten er op de Iraanse zwarte lijst komen. Ook voor politiek analisten is het een raadsel wie van de twee organisaties uiteindelijk het laatste woord heeft.

Het CDCWC is op papier verantwoordelijk voor de uitvoering van het internetbeleid. Maar toen Rohani's minister van communicatie in februari besloot om tegen de orders van het CDCWC in berichtendienst WhatsApp niet te blokkeren, kon de censuurcommissie hem niet tegenhouden.

De geluiden van eenzijdige preekstoelen
In mei trok Rohani wel aan het kortste eind. De staatstelevisie besloot toen op het laatste moment om een toespraak waarin hij het einde van het 'tijdperk van dictatuur' aankondigde, niet uit te zenden. In hetzelfde betoog verklaarde de president ook 'de geluiden van eenzijdige megafoons, eenzijdige preekstoelen en eenzijdige, traditionele tribunes' tot het verleden.

Orthodoxe ayatollahs waren uiteraard niet gelukkig met die verbale aanval. Tijdens een bijeenkomst enkele dagen later waarschuwde het hoofd van de rechterlijke macht ayatollah Sadegh Larijani dat 'gezagsdragers' die streven naar een opener internet, een toontje lager moeten zingen. Zij die het internet geen vergif vinden, meende Larijani, 'kennen cyberspace niet'.

Ondertussen gaan de providers door met de uitrol van hun 3G-netwerken. Wat betreft de ayatollahs en bepaalde parlementsleden probeert de censuurcommissie hen zo snel mogelijk in het gareel te krijgen. Een andere orthodoxe ayatollah, Makarem Shirazi, laat over de religieuze toelaatbaarheid van die plannen geen onduidelijkheid bestaan. 3G-internet zonder filter is 'tegen de sharia en morele normen', oordeelde hij vorige week in een fatwa. "Technologieën uit het westen zijn als onhygiënisch en modderig water. Het moet worden gefilterd."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden