Hartstochtelijke katholiek fileert haarscherp de krimp in zijn kerk

De schrijver

René Grotenhuis (1951) leerde als algemeen directeur van de katholieke ontwikkelingsorganisatie Cordaid (2003-2013) de diversiteit en worstelingen van (r-k) geloofsgemeenschappen wereldwijd kennen. Sinds 2013 is hij associate researcher aan de Universiteit Utrecht. Hij studeerde systematische theologie aan de Katholieke Theologische Hogeschool Utrecht.

Thematiek

Grotenhuis schaart zich met dit boek in het rijtje denkers dat vanuit een sterke rooms-katholieke bezieling wil bijdragen aan oplossingen voor de in zwaar weer verkerende kerk.

De eerste helft van het boek is een analyse van wat er misging. Te beginnen bij hoe de rooms-katholieke kerk al sinds de Reformatie langzaam haar invloedrijke rol in samenleving, politiek, onderwijs en zorg overgenomen zag worden door overheid, andere geloven en instanties, tot hoe deze kerk vanaf de jaren zestig in rap tempo terrein verloor.

Grotenhuis vindt het 'te makkelijk' om dat laatste slechts toe te schrijven aan de secularisatie en de veranderde (seksuele) moraal. Het gaat, zegt hij, ook om de reactie daarop. De toenemend behoudende theologische koers, het 'managen van krimp' en het 'interne gekrakeel' over de institutionele overleving zijn ook niet aantrekkelijk geweest.

Ook beschrijft Grotenhuis hoe de legitimiteit en geloofwaardigheid van de kerk afbrokkelde door de omgang met de aidsepidemie, het pedofilieschandaal, homohuwelijk, de weigering van vrouwen en gehuwde mannen in het ambt. Pogingen om de afkalving te keren ziet hij als dwaalwegen, in de zin van doodlopende wegen.

Twee voorbeelden. Het streven van kardinaal Eijk naar 'de zuivere kerk' (alleen de echte gelovigen houden we over) vindt hij een paniekerige reactie op de verwarring. Dat er lokale, autonome gemeenschappen ontstonden als gevolg van een bisschoppelijk beleid dat 'met harde hand en zonder veel mededogen en gesprek' werd uitgevoerd, is enerzijds mooi maar leidt uiteindelijk tot versplintering.

Begrijpelijke reacties, zegt Grotenhuis, maar ze verraden dat het rouwproces om het verlies nog niet doorlopen is, dat fases als marchanderen, woede, verdriet en depressie nog de boventoon voeren en dat de noodzakelijke slotfase van aanvaarding niet is aangebroken.

Meest treffende zin

"Wij houden van tellen, van kwantiteiten (...) God heeft dat allemaal niet nodig, Hij hoeft niet te tellen; Hij kan het niet eens. In God is geen kwantiteit, alleen maar kwaliteit."

Zijn visie

Om te komen tot een nieuwe toekomst, adviseert Grotenhuis eerst om het verleden los te laten, waarmee hij doelt op het denken in een institutionele macht, een gesloten systeem met leerstelligheden, gebouwen en aantallen. Met paus Franciscus lijkt daarin een nieuwe wind te waaien maar 'die bries heeft Nederland nog niet bereikt'. Het moet niet meer gaan om resultaten en organisatorische rompslomp, maar om het geloof in een mens die niet volmaakt en maakbaar is.

In een maatschappij waarin de mens vaak de economie en technologie dient in plaats van andersom, kan de kerk van meerwaarde zijn als heilzaam contragewicht. Ze moet daarvoor verbinding zoeken met de samenleving.

Reden om het boek niet te lezen

Tijdens het lezen van de vlijmscherpe analyse groeit de nieuwsgierigheid naar Grotenhuis' antwoord daarop. Dat kan niet anders dan tegenvallen, wat meer zegt over de weerbarstige praktijk dan over Grotenhuis. Zijn antwoord zoekt hij onder meer in een christelijke mensvisie en in een kerk die meer naar buiten gaat (met bijvoorbeeld een stedelijk centrum voor bezinning en verdieping). Dit kan in een ideale wereld best wat bijdragen, maar lijkt voorbij te gaan aan enige olifanten in de kamer, zoals de huidige kerkleer waar meer niet dan wel in lijkt te veranderen.

Reden om het boek wel te lezen

Grotenhuis is moedig en scherp in zijn kritiek over een kerk die hem zo aan het hart gaat. Zijn ruime kennis van en ervaring met andere werelddelen verrijkt, waardoor zijn voorgestelde elan overtuigt.

Een onmisbaar boek voor wie betrokken is bij wat voor geloofsgemeenschap dan ook en zoekt naar de rol daarvan in de samenleving.

Van macht ontdaan. De betekenis van christelijk geloof voor de wereld van vandaag

René Grotenhuis

Berne Media, Heeswijk; 160 blz.; euro 16,90

****

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden