Harpist Witsenburg vindt zijn draai in roddelnest Salzburg Barokmuziek op harp hedendaags interpreteren

Harpist Edward Witsenburg kreeg in zijn jeugd les van de beroemde harpistes Phia Berghout en Rosa Spier. De lesmethoden van Rosa Spier (schreeuwen en schelden) dreven hem tot wanhoop en deden hem bijna stoppen met het harpspel. Inmiddels is Witsenburg zelf onder harpisten een klinkende naam geworden . LE: De eerste vijf jaar van zijn professoraat aan het Mozarteum in Salzburg zitten erop. Harpist Edward Witsenburg had zichzelf die tijd gegeven om er als 'Harfen Professor' ingespeeld te raken.

“Ik mag er tot mijn zeventigste blijven. Op leeftijd ga je in Duitsland als hoogleraar met emeritaat. Aan het conservatorium hier in Den Haag tot mijn 65e.” Van dat moment is Witsenburg nog vijf jaar verwijderd. Zondag viert hij zijn zestigste verjaardag met een feest dat vrienden voor hem in elkaar hebben gezet.

“Wat er precies gaat gebeuren moet voor mij een verrassing zijn en dat is het deels ook. Maar ik heb mijn ogen en oren niet in mijn zak. Zo weet ik dat een aantal collega's van over de grenzen zijn uitgenodigd. Dat kon moeilijk aan mij voorbij gaan omdat een paar dierbare relaties hier in huis logeren. Van het programma weet ik alleen dat ik een harpwerkje zal uitvoeren, want geen feest zonder harp.”

Edward Witsenburg is onder harpisten een klinkende naam geworden. Vandaar zijn benoeming in Salzburg. “Ik was lang van plan het lesgeven tot Nederland te beperken. Eerdere mogelijkheden mijn grenzen te verleggen heb ik laten schieten. Na Detmold, Brussel en Londen diende zich de Mozartstad Salzburg aan, een aantrekkelijke plek. En het kan met lesgeven in Den Haag worden gecombineerd. Om de twee weken ga ik nu vijf dagen naar Salzburg waar ik de 12 leerlingen die ik daar nu heb dan dubbele lessen geef.”

Salzburg, de stad waar alles om Mozart draait. Witsenburg begint te lachen. “Ja en dan moet je weten dat Mozart het er verschrikkelijk heeft gehad. Wat hebben ze die man daar getreiterd en dwarsgezeten. Ze hebben hem er gewoon weggepest. Maar zoiets mag je in Oostenrijk niet hardop zeggen. Tegenwoordig wordt Mozart er verafgood. Dat gebeurt natuurlijk vooral uit commerciële motieven. Salzburg buit Mozart uit en niet alleen met de Mozartkügeln en Mozartlikeur.”

“De traditionele manier waarop Mozart in Salzburg muzikaal wordt geïnterpreteerd is over het algemeen bedroevend. Waag geen kritiek op die slonzige en oubollige aanpak. Namen van musici die daar tegen in gaan en Mozart eigentijdser willen brengen mag je in Salzburg niet noemen. Dan valt er een ijzingwekkende stilte. Iemand als Nikolaus Harnoncourt heeft dat ondervonden. Hij werd door dirigent Herbert von Karajan, die jarenlang de Festspiele in Salzburg naar zijn hand zette, genegeerd. Dat Harnoncourt vorig jaar tijdens de Festspiele gelegenheid kreeg de opera 'De kroning van Popea' van Monteverdi uit te voeren, was een geweldige stap vooruit. Ik vond het natuurlijk prachtig dat ik er als harpist aan mee mocht werken.”

Witsenburg heeft het in Salzburg in het begin moeilijk gehad. Hij staat er, zegt hij, te boek als een enfant terrible. “Het Mozarteum is één groot roddelnest. Er zijn veel dingen waar ik me aan erger, soms ook om moet lachen. Dat ze mij in Duitsland met 'Herr Professor' aanspreken is zo iets. Dat is toch onzin, als je wat ik er doe vergelijkt met de achtergronden van hoogleraren die jarenlang hebben gestudeerd. Maar in Oostenrijk, waar alles draait om status, is een titel heilig. Ik weiger er aan mee te doen. Alleen in brieven aan collega's noem ik ze professor om ze niet te veel tegen het hoofd te stoten, maar ik zet er in de aanhef altijd 'Liebe Collega' achter. Oostenrijk is zó anders dan Nederland. Het is een land dat van intrigeren aan elkaar hangt en dat is iets wat mij enorm tegenstaat.” Toch verwacht Witsenburg er zijn tijd uit te dienen, omdat hij merkt dat er langzamerhand iets van de grond begint te komen. De harpleerlingen die hij in Salzburg heeft vormen een internationaal gezelschap.

Witsenburg is zich de laatste tijd steeds meer op de barok gaan richten. “Dat is omstreeks mijn 45e begonnen. Op die leeftijd is een mens veel met zichzelf bezig. Ben je tevreden met wat is bereikt of wil je nog iets heel anders gaan doen? Dat kan dan nog. Je ziet dat sommige harpisten dan afhaken. Dat kan ik wel begrijpen, want harpist zijn is een zwaar leven. Het betekent elke dag een paar uur studeren. Het is een beroep waar je je doorlopend voor 200 procent aan moet geven. Anders red je het niet.”

Witsenburg ging zich met barok bezig houden omdat het repertoire dat je als harpist ten dienste staat betrekkelijk klein is. “Een wereldbefaamde collega als Rosa Spier klaagde daar in haar tijd al over. Veel harpcomposities dateren uit de 19e eeuw. Met name de Franse Belg Alphonse Hasselmans heeft de markt met composities overspoeld. Het meeste is complete rommel. Toch werd daar jarenlang mee aangemodderd.”

“Ik ben gaan zoeken in bibliotheken en archieven naar oude composities en ontdekte dat werkstukken voor klavecimbel vrij gemakkelijk voor de harp kunnen worden bewerkt. Dat was een verademing. Het is oude muziek hedendaags interpreteren. Ik heb geen telefoonlijn met Bach en Hündel om te vragen wat ze ervan denken, maar ik ben er aardig gerust op dat ze zich er wel in kunnen vinden. Het klinkt allemaal lichter en doorzichtiger. Daardoor wordt het levendiger. Barokmuziek werd in het verleden ten onrechte heel streng gespeeld.”

Witsenburg geeft er een extra dimensie aan door die oude composities op historische harpen te vertolken. In de loop der jaren heeft hij een indrukwekkende collectie harpen uit vele landen en tijden verzameld. Zijn pronkstuk is een harp van vóór de Franse revolutie. Zijn huis in Den Haag heeft veel weg van een aan de harp gewijd museum. Behalve echte harpen zijn er miniaturen, tot in details nagebouwde instrumenten, zoals een middeleeuwse harp waarvan het origineel in de 'Wartburg' in het Duitse Eisenach staat, prenten met harpen en harpspelers en een kast vol curiosa. Aan de wanden foto's met opdrachten van beroemde collega's, waarbij die van een van zijn leermeesters, de Amerikaanse harpist Marcel Grandjany. Ook zijn Nederlandse collega's Rosa Spier en Phia Berghout kregen een plaatsje aan de wand. Rosa Spier stond - ongeweten en ongewild - aan de wieg van zijn harpspel.

Witsenburg: “Bij ons thuis in Amstelveen en bij mijn grootouders Horsman in villa Schoonoord in Baarn werd dagelijks gemusiceerd. Naast de huisconcerten herinner ik mij uit mijn kinderjaren, als ik in bed lag, een pianospelende moeder. Mijn ouders wilden mij voor de hobo interesseren. Dat instrument ontbrak nog in de familie. Ze namen mij mee naar een concert van Haakon Stotijn. Hij trad op met Rosa Spier. Van het hobospel herinner ik me niets. Rosa Spier, dat was het helemaal. Dat zo'n frêle vrouwtje in rood fluweel gehuld zulke hemelse muziek tevoorschijn kon toveren. Van dat moment af rustte ik niet voor ik zelf een harp had, een door mijn vader opgekalefaterd tweedehandsje.”

Phia Berghout ging Edward Witsenburg lesgeven. Zij raakte echter overwerkt en Rosa Spier nam haar lessen over. Opmerkelijk, omdat de twee vrouwen elkaar niet uit konden staan. “Rosa Spier was een Einzelgünger. Zij haatte lesgeven. Zij heeft mij Godsonmogelijk behandeld. Bij elke les was ik in tranen. Er deugde in haar ogen niets van mijn spel. Zij wond zich zo op dat ze schreeuwde waarom ik in hemelsnaam harp speelde. Het gevolg was dat ik uit woede het instrument bijna kapot rukte. Rosa steeds kwaaier. Vera Badings, die na mij harples kreeg en ons geruzie hoorde, vertelde me later dat er momenten waren waarop zij op het punt heeft gestaan met een verbandtrommel binnen te stormen. Door dat optreden van Rosa Spier heb ik er ernstig over gedacht te stoppen met harpspelen en rechten te gaan studeren. Later heb ik begrepen dat Rosa Spier in feite vreselijk jaloers was en niet kon dulden dat anderen in haar voetsporen traden. Toen ik haar er eens naar vroeg zei ze dat ze het arrogante jongetje dat ik in haar ogen was een lesje had willen geven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden