Harnoncourts laatste geloofsbrieven

KLASSIEK

Nikolaus Harnoncourt

Beethoven Missa solemnis (Sony)

*****

Iedereen dacht dat Nikolaus Harnoncourts opname van de Vierde en Vijfde symfonie van Beethoven zijn laatste cd zou zijn. Twee maanden nadat Harnoncourt eind 2015 het concertpodium vaarwel zei wegens afnemende lichamelijke krachten, kwam die cd uit en kreeg in deze krant in februari de maximale vijf sterren. En een maand later, op 5 maart, overleed de dirigent die jarenlang zoveel muzikaal stof had doen opwaaien. Hij was 86 jaar oud en moegestreden. Want gestreden, dat had hij. Een strijd tegen muzikale routine, tegen ingesleten gewoontes, tegen klakkeloze aannames. Een strijd voor retorische relevantie, voor dynamische finesse, voor historisch bewust muziekmaken. Die 'laatste' cd was er een ultiem bewijs van.

Maar zie, er is nu toch nog een officiële allerlaatste opname uitgekomen. In de zomer van 2015 dirigeerde Harnoncourt op de festivals van Graz en Salzburg Beethovens 'Missa solemnis'. Het waren zijn laatste optredens. De live-opnamen die in Graz van repetities en concerten werden gemaakt, dienen als materiaal voor deze nieuwe cd. Het was Harnoncourts wens dat dit zijn laatste opname zou worden.

Symbolisch is het haast dat hij juist met dit werk zijn opvallende muzikale carrière afsloot. Een werk waar hij naar eigen zeggen behoorlijk mee had geworsteld. Pas tijdens gedetailleerde voorbereidingen met het Residentie Orkest in 1988 voor een concert op de Schubertiade van Feldkirch vielen de schellen hem van de ogen.

De Missa solemnis heeft hem daarna niet meer losgelaten. We hebben nu, deze laatste cd meegerekend, drie verschillende registraties van Harnoncourt. In 1992 nam hij de mis op in Salzburg met het Chamber Orchestra of Europe en het Arnold Schoenberg Chor. En gelukkig is er de dvd-registratie van zijn concerten in Amsterdam met het Koninklijk Concertgebouworkest en het Groot Omroepkoor uit april 2012.

Voegt de nieuwe opname iets toe anders dan de emotionerende, sentimentele wetenschap dat het Harnoncourts laatste is? Zeker. Ten eerste speelt hij hier met Concentus Musicus Wien, het authentieke orkest dat door hem en zijn vrouw Alice werd opgericht. Met moderne orkesten is Harnoncourt al een tovenaar met kleuren, maar met het instrumentarium dat Beethoven zelf kende, kan de dirigent nog meer onverwachte deuren in de partituur open zetten. Tempi zijn nagenoeg hetzelfde gebleven en toch ademt deze nieuwe opname een grote rust uit. Natuurlijk zijn er de gejaagde en ontregelende fortissimo uitbarstingen in het Gloria en het Credo, maar zelfs hier zorgt Harnoncourt voor optimale transparantie en rust. Hulde voor de sopranen en tenoren van het Arnold Schoenberg Chor die hier onder alle aartslastige omstandigheden steeds ontspannen blijven zingen.

De grootste winst van de nieuwe opname is de verdieping die Harnoncourt in de rustiger delen weet te vinden. Samen met zijn dierbare musici, die na al die jaren precies weten welke weg hij op wil, bereikt hij grote hoogten in het Sanctus, het Benedictus en het Agnus Dei. Wonderbaarlijk mooi is het. Mooi ook de foto van de over een bergwei in Attergau van ons weglopende Harnoncourt. Adieu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden