Harmonie met havik

Kluizenaars zijn niet altijd mannen. De zoektocht naar eenzaamheid van schrijfsters voedt Jann Ruyters' fantasie

Vrienden kijken niet vreemd op als je een weekend aan de stilteyoga gaat op Texel, of een weekje alleen in een huisje in Drenthe. Bezinning is nodig en het leven is vol, dus ja, logisch. Gekker wordt het wel als je die afzondering niet alleen maar voor een weekje zoekt, maar als je je voor altijd wilt afkeren van het rumoer in de wereld. 'Egoïstisch', kreeg de Britse schrijfster Sara Maitland van haar moeder te horen toen ze vertelde dat ze besloten had om in het hoge noorden van Schotland te gaan wonen in een afgelegen huis zonder wifi, buren of doorgaand verkeer. In het dit jaar verschenen 'How to be Alone' verzet Maitland - die eerder bekendheid verwierf met het verwante 'Het boek van de stilte' - zich tegen het negatieve stigma dat de loner in onze op sociaal verkeer gefocuste samenleving aankleeft.

Daarin heeft ze aan mij een goeie. Mijn kluizenaarsfantasieën koester ik lezend op mijn zolderkamer terwijl onder mij de boel wordt afgebroken omdat mijn zonen het niet eens kunnen worden wie er nu op de Playstation mag. Welkome lectuur zijn dan de dagboeken van schrijfsters die de roerige menigte de rug hebben toegekeerd. Vrouwen die dapper eenzaamheid en strijd in het hutje op de hei het hoofd bieden om daar een 'verlichtere' of 'diepere' staat van zijn te bereiken, zoals Sara Maitland. Al zijn haar boeken, onder het toenemende aantal geschriften van vrouwen die de harmonie niet meer samen met anderen maar vooral in zichzelf zoeken, niet per se mijn favoriete. Ze zijn helder en gepassioneerd maar met iets te veel zendingsdrang geschreven; iets te veel vanuit de overtuiging dat de ervaring van de stilte je een beter mens maakt.

Liever herlees ik de ironische memoires van de Britse schrijfster Jenny Diski. Haar tochten naar het witte landschap van Antarctica of de duisternis in Lapland geven onmiskenbaar een eenzelvige, wat sombere natuur bloot, maar daar doet ze verder niet heel ingewikkeld over.

Of, van verder terug, May Sartons 'Journal of a Solitude'. Sarton was een Amerikaanse dichteres en schrijfster die in de jaren tachtig een revival beleefde in kleine kring, maar die na haar dood in de jaren negentig toch weer opnieuw werd vergeten. Ten onrechte, want haar schrijversdagboek uit 1972 is aangrijpend in zijn eenvoud en inspirerend in de hevige worsteling met het alleen zijn en het creatieve proces van het schrijven. Het is ook een opwekkend boek, waarin extreem veel neerslag valt - regen, sneeuw, hagel - zonder dat het verkeerd afloopt met de hoofdpersoon. Op 12 april piepen de eerste krokussen - wit, paars, geel - door de sneeuw heen, en durft de schrijfster het aan om over de modderige landweg naar de boerderij verder op de heuvel te rijden om daar de kreupele ezel Esmeralda te knuffelen die zachte lange oren heeft, en een fluwelen neus en de oogharen van Greta Garbo, zo noteert de herboren Sarton - heerlijk.

En soms vind je onverwacht een prachtige nieuwe loot aan de boom. Vorige week stuitte ik op 'H is for Hawk' van de jonge schrijfster Helen Macdonald, deze herfst in Engeland bekroond met de Samuel Johnson Prize voor non-fictie.

Op het omslag de tekening van een havik met een priemende, wantrouwende oogopslag. Geen boek dat ik normaal gsproken zou aanschaffen, want ik heb weinig met gevaarlijke dieren, ik heb het al zwaar met honden. Maar nu had ik bij toeval een paar weken terug tijdens een reis naar Wales kennisgemaakt met een havik - van dichtbij. Hij heette Griffin en hij landde op mijn uitgestrekte lederen arm, gelokt door het fluitje van de valkenier. Het was een geweldige ervaring: louterend. De machtige vogel die vlak daarvoor nog achter een grijs eekhoorntje aan had gezeten, streek in een vloeiende beweging neer en pikte geconcentreerd en kalm het vlees tussen mijn duim en vinger. Even voelde ik me kasteelvrouwe, gedistingeerd en beheerst, in de tuin van Llansantffraed Court in Montmouthshire; in harmonie met de havik.

Zeker zo fascinerend, lyrisch en louterend is het boek van Helen Macdonald, die verslag doet van het jaar na de dood van haar vader, een persfotograaf die sterft aan een hartaanval. Macdonald wordt van haar sokken geblazen door dit plotselinge verlies. In haar ontreddering klampt ze zich vast aan één enkele gedachte: ze wil een jonge havik kopen en die zelf trainen. Al vanaf haar achtste is Macdonald gefascineerd door roofvogels, vooral door haviken, sinds ze 'The Goshawk' las waarin schrijver T. H. White verslag doet van zijn mislukte training van havik Gos.

Macdonald vertelt in het begin van haar boek hoe ze als negenjarige met haar vader in een bos in Surrey naar sperwers gaat kijken die in de buurt nestelen. Als ze na een uur wachten niet meer weet waar ze haar benen en armen moet laten, legt haar vader haar ernstig uit dat je als je iets heel graag wilt, geduldig moet blijven zitten waar je zit, zonder je te verroeren. Deze simpele scène, prachtig opgeschreven, verklaart iets van Macdonalds ontworteling later, na haar vaders dood. Verklaart haar dan wanhopige verlangen 'te ontsnappen naar de wildernis', en haar pact met de havik, die ze - haviken krijgen expres ontnuchterende namen - Mabel doopt en wier vertrouwen ze wint, maar die uiteraard onvoorspelbaar blijft. "Ze is een goocheltruc, een gevallen engel, een reptiel", noteert de schrijfster. Macdonald wil havik worden, "solitair, beheerst, vrij van verdriet, en ongevoelig voor de pijn in een mensenleven".

Iedere samenvatting doet dit rijke boek tekort maar het is inspirerend en indrukwekkend hoe Macdonald met het trainen van de roofvogel - die nooit haar autonomie zal verliezen - allereerst zichzelf redt; vanuit de wildernis terug naar de bewoonde wereld die vraagt om aanvaarding en verzoening.

Sara Maitland: How to be alone. The School of Life; 162 blz. euro 11,95

Jenny Diski: On trying to keep still. Little Brown; 320 blz. euro 20,90

May Sarton: Journal of a solitude. Norton & co; 208 blz. euro 20,99

Helen Macdonald: H is for Hawk. Jonathan Cape; 320 blz. euro 21,95

Sara Maitland (1950) groeide op als de tweede van zes kinderen in een

'lawaaiige' well-to-do Londense familie. Ze studeerde Engels aan de Universiteit van Oxford (waar ze bevriend was met Bill Clinton). In de jaren zeventig was ze een boegbeeld van de feministische beweging in Engeland. Van 1972 tot 1993 was ze getrouwd met een Anglicaanse priester, daarna bekeerde ze zich tot het katholicisme. Maitland schrijft romans en non-fictie. Haar boek 'The Book of Silence' (2008) werd in het Nederlands vertaald.

May Sarton (1912-1995) werd geboren in België, maar verhuisde bij het begin van de Eerste Wereldoorlog met haar ouders, historicus George Sarton en kunstenares Mabel Elwes, naar Engeland en later naar Amerika waar haar vader ging werken aan de universiteit van Harvard. Sarton publiceerde zeventien dichtbundels en twintig romans, maar haar autobiografische werk (dagboeken, memoires) worden algemeen als haar belangrijkste werk gezien. Favoriete thema's waren eenzaamheid, vriendschap, ouderdom. In de jaren tachtig werden verschillende van haar boeken ('Mrs Stevens Hears the Mermaids Singing', 'A Reckoning') in het Nederlands vertaald.

Helen Macdonald (1971) is schrijver, dichter, illustrator, historicus en natuurkenner en professioneel valkenier. Ze was als onderzoeker verbonden aan de faculteit van geschiedenis en filosofie van de universiteit van Cambridge, tot 2007, toen haar vader, een persfotograaf, stierf en ze stopte met werken. Voor 'H is for hawk' won ze de Samuel Johnson Prize, de belangrijkste non-fictie prijs in Engeland, goed voor 25.000 euro. Sindsdien is ze fulltime schrijver. 'H is for Hawk' is een bestseller in Engeland. Eerder publiceerde Macdonald de boeken 'Shaler's Fish' en 'The Falcon'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden