Hardlopende muis wijst de weg naar antidepressivum

Sander Becker

Wie depressief is, krijgt nu meestal het advies om te gaan hardlopen. Maar als het een beetje meezit, is zulke fysieke inspanning straks niet meer nodig.

Amerikaanse wetenschappers hebben namelijk ontdekt dat het heilzame effect van hardlopen vooral berust op één bepaalde stof die in de hersenen vrijkomt. Deze stof, toegediend in pilvorm, zou wel eens beter kunnen werken dan alle huidige antidepressiva, schrijven de onderzoekers deze week in het vakblad Nature Medicine.

Het mentale nut van hardlopen en andere vormen van lichaamsbeweging, al zo’n zeven jaar bekend, werd tot nu toe nooit volledig begrepen. Het lijkt weliswaar logisch; ook gezonde mensen voelen zich lekkerder als ze een beetje bewegen. En er bestaat zelfs zoiets als de runner’s high: een roes bij langeafstandslopers. Maar wat gebeurt er precies van boven?

Om daar achter te komen hebben de Amerikanen twee groepen muizen met elkaar vergeleken. Dieren in de ene groep liepen elke nacht tien kilometer in een tredmolen, de andere moesten het zonder sportaccommodatie stellen. Na een week bleken de hardlopers enkele gunstige stofjes in verhoogde mate te produceren in hun brein.

Eén, VGF, sprong eruit. Dit molecuul zorgt ervoor dat zenuwcellen nieuwe verbindingen met elkaar aangaan. Daardoor herstructureert het brein zichzelf, denken de Amerikanen. Negatieve patronen worden zo doorbroken. Dit effect is veel ingrijpender dan dat van de bekende ’endorfines’: een soort pijnstillers, aangemaakt in het sportende lichaam. Die geven slechts een kortstondige kick.

De vraag is nu of we VGF kunnen gebruiken als antidepressivum. De Amerikanen vermoeden van wel, want als ze de stof bij muizen inspoten, reageerden die minder depressief op verstorende factoren. De dieren moesten bijvoorbeeld zwemmen onder stress, hun staart terugtrekken uit heet water, of eten in een vreemde omgeving. In alle gevallen redden ze het dankzij VGF beter.

Maar zijn gestreste muizen vergelijkbaar met depressieve mensen? Hebben die muizen last van een negatief zelfbeeld, sombere toekomstverwachtingen en een hardnekkige doodswens? Hoogstwaarschijnlijk niet, beaamt prof. dr. Aart Schene, hoofd Stemmingsstoornissen in het AMC in Amsterdam. Maar een beter diermodel is niet voorhanden. En dus moeten we het doen met het verstoorde muizengedrag, dat misschien niet aan de kern van de menselijke depressie raakt, maar er wel aan is gerelateerd.

Een tweede onzekerheid zit in de vraag of VGF anders en beter werkt dan bestaande antidepressiva. De Amerikanen baseren die verwachting op het feit dat pillen bij hooguit 65 procent van de neerslachtige mensen helpen, en hardlopen bij een iets grotere groep. Maar helaas lijkt VGF deel uit te maken van dezelfde biochemische keten als het bekende serotonine, en daar grijpen veel antidepressiva al op aan. Zo bezien zou er dus weinig nieuws onder de zon zijn, afgezien van mogelijke bijwerkingen.

Toch verdient het Amerikaanse stofje een kans, want de huidige medicamenten zijn verre van perfect. We moeten alleen wel geduld betrachten. Voordat het nieuwe middel voldoende is getest bij de mens, zijn we zo tien à vijftien jaar verder. Houd de sportschoenen dus nog maar even binnen handbereik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden