Harde wereld, softe leiding

Groepsleiders worden uitgescholden en voortdurend dreigtgeweld. Maar de aanpak van de criminelen in de jeugdgevangenisriekt naar geitenwollen sokken, ontdekte schrijver WillemOosterbeek. Hij verbleef drie maanden in een jeugdinrichting.“Dit kan niet zo.“

'Ik ben geschrokken', is de eerste reactie van WillemOosterbeek (54). Krap drie maanden was hij in een jeugdgevangenisin Den Helder. “Ik ging er natuurlijk vanuit dat het geen bravekinderen zouden zijn, maar de werkelijkheid is nog veel rauwer,grover en harder dan ik me had voorgesteld.“

In een Amsterdams café blikt hij terug op de laatste maandenvan vorig jaar, die hij doorbracht in De Doggershoek, een van deveertien justitiële jeugdinrichtingen in Nederland. De 144jongeren daar -84 jongens en 60 meisjes tussen de 12 en 18 jaar-hebben verschillende en vaak zware misdrijven op hun geweten,soms zelfs moord.

Ze worden er opgevangen, maar ook heropgevoed. Van dat laatstekomt echter “maar in zeer beperkte mate“ iets terecht, merkteOosterbeek, politicoloog, historicus en nu werkzaam als freelancejournalist.

Hij werd anderhalf jaar geleden door De Doggershoek benaderdom een boek over de instelling te schrijven. Dat verschijnt dezeweek. “Het was een unieke ervaring, want ik kreeg alle vrijheidom informatie te verzamelen, mocht overal bij zijn en kon metiedereen praten.“

De jongeren waren in het begin wantrouwend, maar lateraccepteerden de meesten hem. “Ze konden heel aardig zijn. 'HéWillem, hoe is het, man.' Of ze gingen speciaal voor mij koffiezetten. En humor hadden ze ook. Dan vroeg zo'n jongen: 'Hoe oudben je, Willem?' '53'. 'Dan ben je bijna dood, man'.“

Er zijn in De Doggershoek 7 jongens- en 5 meisjesgroepen, diestrikt gescheiden leven. Maar ze gaan wel samen naar school enontmoeten elkaar op dansles of bij het gesprek met de imam.Tussen beide seksen is een voortdurend spel van aantrekken enafstoten gaande. “Jongens behandelen de meisjes alsof hetconsumptiegoederen zijn. Ze zijn puur op seks gericht en ook inhun uitlatingen ongekend seksistisch.“

De onderlinge haat en nijd in meidengroepen is anders dan bijde jongens, waar vooral continu een fysieke geweldsdreigingheerst en waar geregeld klappen vallen. De meiden spelen eerdergemene en venijnige spelletjes met elkaar. Velen hebben weinigeigenwaarde en laten met zich sollen door de jongens.

Ook tot Oosterbeek zochten meiden toenadering. “Een van diemeisjes, vijftien jaar oud, kwam aanlopen met een slipje. 'Vindje deze mooi?', vroeg ze. Een ander raakte mij bij de eerstekennismaking meteen aan, dat vond ik ook raar.“

De meerderheid van de jongeren is allochtoon. Er is eenheldere pikorde in iedere groep, merkte hij. Hij beschrijft de16-jarige Norman, een Antilliaan. “Norman is de grote baas. Datgaat heel ver. Niemand kan zich anders gedragen dan Norman wil.Als hij dit of dit op de televisie wil zien, wordt daarnaargekeken. Als hij wil tafelvoetballen, moeten degenen die daar albezig zijn meteen opkrassen.“

Maar, constateerde Oosterbeek, ook de groepsleiders zijn nietongevoelig voor het leiderschap van Norman. “Zo had Norman eenfiets. Je mag helemaal geen fiets hebben en je kan er net eenrondje fietsen. Maar Norman had er een: hij toonde daarmee zelfsde groepsleiding de baas te zijn.“

Oosterbeek bewonderde de inzet van de groepsleiders, die deheropvoeding “van deze heel lastige gastjes“ ter hand moetennemen. “Ze worden voor 'kankerhoer' of 'tyfushomo' uitgemaakt,maar blijven geduldig. Ze worden bijna fysiek bedreigd, maarweten kalmte te bewaren. En ze blijven gemotiveerd aan hetwerk.“Â

Maar hij heeft ook kritiek. “Er hangt een geur vangeitenwollen sokken. De aanpak is te soft.“

Een voorbeeld. “Op de deur van het kantoortje van degroepsleiding staat 'binnen na kloppen'. Jongeren denderen daarzonder kloppen naar binnen. Daar wordt niets van gezegd. Danvraag ik me af: Waarom dat bordje dan? Ook het schreeuwen tegenen schelden op groepsleiders wordt niet echt aangepakt.“

In de Doggershoek hanteert men een aanpak van belonen. Doorje netjes te gedragen en taken (afwassen, vloer vegen, etc) uitte voeren, verdient de jongere punten. Hoe meer punten, hoe meervrijheden. Oosterbeek noemt het een prachtige methode. “Maar inde praktijk wordt het belabberd uitgevoerd.“

Dat ligt volgens hem ook aan onderbezetting. Tweegroepsleiders zijn aanwezig op een groep van negen tot twaalfjongeren. “Een van die twee is vaak een vrouw en fysiek mindersterk. De jongens zijn vaak enorme beren van kerels. Als die'nee' zeggen, doe daar dan maar eens iets tegen. Om de lievevrede te bewaren en de sfeer in de groep een beetje goed tehouden, zijn de groepsleiders vaak inconsequent.“

De jongeren zijn gepokt en gemazeld in hun omgang metjeugdzorg en justitie. “Zoals ze binnenkomen is veelzeggend. Ikwil een tv op mijn kamer, ik wil die en die meteen bellen. Hetkomt erop neer dat ze alles willen en wel nu meteen en overal.“

Over de misdaden die de jongeren hebben begaan, wordt nietgesproken. “Groepsleiders willen vaak niet weten wat de kidshebben uitgevreten. Dat vertroebelt hun beeld, zeggen ze. Ze zienze als slachtoffer, niet als dader, zij vinden ze zielig. Maarik kom uit de wereld, en ik denk: die zitten niet voor niks hier.Ik vind dat ze strenger moeten zijn.“

Er ontstaat een band tussen de leiding en de jongeren in degroep. “Logisch, want ze trekken veel met elkaar op. Maar erwordt vervolgens door de groepsleiding ook flink geslijmd. Devraag is of de jongeren daarmee geholpen zijn.“

Wat de jongeren wel wordt bijgebracht? “Ze leren 'hallo'zeggen als ze binnenkomen. En 'dag' als ze weggaan. Dat is al eengeweldige prestatie.“

Hij is somber over wat hij heeft aangetroffen. “Ik benredelijk blanco aan deze opdracht begonnen, ik ben geendeskundige. Maar na drie maanden moet ik zeggen: Dit kan niet zo.Uiteindelijk keert de meerderheid terug in de criminaliteit. Ergebeurt hier te weinig voor hen en het is ook te laat.“

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden