Harde taal botst met regels rechtsstaat

Rechters in de beveiligde rechtbank in Amsterdam-Osdorp waar het jihadproces wordt gehouden. Beeld anp
Rechters in de beveiligde rechtbank in Amsterdam-Osdorp waar het jihadproces wordt gehouden.Beeld anp

Politici van verschillende partijen roepen om strengere maatregelen tegen terreurverdachten. Maar de afspraak was juist: laat hen niet verder radicaliseren in de gevangenis.

Rudolph H. staat met zijn vrouw even een bakje kibbeling weg te werken bij de Blauwe Haring, om de hoek bij de rechtbank in Amsterdam West. H. is een van de belangrijkste verdachten in het grote jihadproces, waarin tien verdachten terechtstaan. Even verderop wast mede-verdachte Jordi de J. tussen de geparkeerde auto's zijn voeten en geeft hij zich vervolgens devoot over aan een gebed. De zitting is geschorst voor de lunch.

Als het aan Geert Wilders lag hadden de beide mannen nog vastgezeten en de lunch in de cel genuttigd. Elke (potentiële) Syriëganger is in zijn ogen een gevaar voor de samenleving en dus rijp voor detentie.

Beperkte vrijheid
De opinie van Wilders staat voor de rechters op gespannen voet met de regels van de rechtsstaat, waaraan zij zich te houden hebben. Maanden hebben De J. en H. vastgezeten in afwachting van hun proces. De rechter oordeelde dat ze onder voorwaarden hun proces in beperkte vrijheid mogen afwachten.

Onder druk van de dramatische gebeurtenissen in Parijs zoeken politici steeds vaker de grens van wat wettelijk mag. CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma vindt dat terugkeerders uit het door IS gecontroleerde gebied direct vastgezet moeten worden en pas op vrije voeten mogen komen als blijkt dat zij geen gevaar meer vormen. Bij de VVD klinkt een vergelijkbaar geluid. Halbe Zijlstra opperde dat wie in IS-gebied is geweest, per definitie een strafbaar feit begaat, of betrokkene nu op pad ging met een Lonely Planet onder de arm, als een variant op Florence Nightingale of als strijder.

De strafwet kent die strafbepaling niet, en ambtenaren van Veiligheid en Justitie hebben minister Ard van der Steur (VVD) al lang ingefluisterd dat de simpele strafbaarstelling van aanwezigheid in IS-gebied een juridisch onbegaanbaar pad is.

Kliniek
In de speurtocht naar maatregelen die terreurdreiging moeten indammen, worden onorthodoxe oplossingen niet geschuwd. Zo vindt PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom dat opname in een kliniek een optie is om een terugkeerder uit de maatschappij te weren.

Ambtenaren van Veiligheid en Justitie hebben minister Ard van der Steur (VVD) al lang ingefluisterd dat de simpele strafbaarstelling van aanwezigheid in IS-gebied een juridisch onbegaanbaar pad is. Beeld anp
Ambtenaren van Veiligheid en Justitie hebben minister Ard van der Steur (VVD) al lang ingefluisterd dat de simpele strafbaarstelling van aanwezigheid in IS-gebied een juridisch onbegaanbaar pad is.Beeld anp

Deze plannen hebben gemeen dat op geen enkele wijze naar het individu wordt gekeken. En dat is precies de kern van alle maatregelen die vorig jaar zijn afgesproken in een actieprogramma. Ja, de maatschappij moet worden beschermd tegen radicale figuren, maar gedetineerden mogen niet radicaler de detentie uit komen dan zij erin gaan. Maatwerk is geboden, anders worden de terroristen van de toekomst gekweekt.

Daarom gaan verdachten en veroordeelden van een terroristische daad momenteel naar een van de twee speciaal voor hen gereserveerde plekken in de penitentiaire inrichtingen in Vught en Rotterdam (De Schie).

Daarmee wordt eigenlijk al gedaan wat CDA-leider Buma ook wilde: ze worden niet als gewone terugkeerders behandeld. Rotterdam en Vught hebben respectievelijk zes en zeven cellen beschikbaar op een speciale terroristenafdeling (TA). Inmiddels zitten daar acht mannen. Om te voorkomen dat zij het radicale gedachtengoed verspreiden, worden ze niet gemengd met de 'gewone' criminelen.

Lust om terug te keren
Anderhalf jaar geleden was de TA nog vrijwel leeg. De leden van de Hofstadgroep waren de voornaamste bewoners. Maar daar kan verandering in komen als alle 110 personen uit de 80 lopende strafonderzoeken worden vastgezet. En mochten alle uitgereisden naar Syrië (ongeveer 140) terugkeren, dan is er een hele gevangenis te vullen. Maar die kans is klein.

Dit jaar zijn slechts vijf Syriëgangers teruggekeerd. Een enorme daling, vindt minister Van der Steur. Mogelijke verklaringen? IS geeft geen toestemming het kalifaat te verlaten. De lust om naar Nederland te gaan kan de spijtoptant bovendien vergaan als hij hoort dat straks meerjarige gevangenisstraffen worden uitgedeeld in het nu lopende jihadproces.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden