Harde taal botst met regels rechtsstaat

Politici van verschillende partijen roepen om strengere maatregelen tegen terreurverdachten. Maar de afspraak was juist: laat hen niet verder radicaliseren in de gevangenis.

Rudolph H. staat met zijn vrouw even een bakje kibbeling weg te werken bij de Blauwe Haring, om de hoek bij de rechtbank in Amsterdam West. H. is een van de belangrijkste verdachten in het grote jihadproces, waarin tien verdachten terechtstaan. Even verderop wast mede-verdachte Jordi de J. tussen de geparkeerde auto's zijn voeten en geeft hij zich vervolgens devoot over aan een gebed. De zitting is geschorst voor de lunch. Als het aan Geert Wilders lag hadden de beide mannen nog vastgezeten en de lunch in de cel genuttigd. Elke (potentiële) Syriëganger is in zijn ogen een gevaar voor de samenleving en dus rijp voor detentie.

De opinie van Wilders staat voor de rechters op gespannen voet met de regels van de rechtsstaat, waaraan zij zich te houden hebben. Maanden hebben De J. en H. vastgezeten in afwachting van hun proces. De rechter oordeelde dat ze onder voorwaarden hun proces in beperkte vrijheid mogen afwachten.

Onder druk van de dramatische gebeurtenissen in Parijs zoeken politici steeds vaker de grens van wat wettelijk mag. CDA-fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma vindt dat terugkeerders uit het door IS gecontroleerde gebied direct vastgezet moeten worden en pas op vrije voeten mogen komen als blijkt dat zij geen gevaar meer vormen. Bij de VVD klinkt een vergelijkbaar geluid. Halbe Zijlstra opperde dat wie in IS-gebied is geweest, per definitie een strafbaar feit begaat, of betrokkene nu op pad ging met een Lonely Planet onder de arm, als een variant op Florence Nightingale of als strijder. De strafwet kent die strafbepaling niet, en ambtenaren van Veiligheid en Justitie hebben minister Ard van der Steur (VVD) al lang ingefluisterd dat de simpele strafbaarstelling van aanwezigheid in IS-gebied een juridisch onbegaanbaar pad is.

In de speurtocht naar maatregelen die terreurdreiging moeten indammen, worden onorthodoxe oplossingen niet geschuwd. Zo vindt PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom dat opname in een kliniek een optie is om een terugkeerder uit de maatschappij te weren.

Deze plannen hebben gemeen dat op geen enkele wijze naar het individu wordt gekeken. En dat is precies de kern van alle maatregelen die vorig jaar zijn afgesproken in een actieprogramma. Ja, de maatschappij moet worden beschermd tegen radicale figuren, maar gedetineerden mogen niet radicaler de detentie uit komen dan zij erin gaan. Maatwerk is geboden, anders worden de terroristen van de toekomst gekweekt.

Daarom gaan verdachten en veroordeelden van een terroristische daad momenteel naar een van de twee speciaal voor hen gereserveerde plekken in de penitentiaire inrichtingen in Vught en Rotterdam (De Schie). Daarmee wordt eigenlijk al gedaan wat CDA-leider Buma ook wilde: ze worden niet als gewone terugkeerders behandeld. Rotterdam en Vught hebben respectievelijk zes en zeven cellen beschikbaar op een speciale terroristenafdeling (TA). Inmiddels zitten daar acht mannen. Om te voorkomen dat zij het radicale gedachtengoed verspreiden, worden ze niet gemengd met de 'gewone' criminelen.

Anderhalf jaar geleden was de TA nog vrijwel leeg. De leden van de Hofstadgroep waren de voornaamste bewoners. Maar daar kan verandering in komen als alle 110 personen uit de 80 lopende strafonderzoeken worden vastgezet. En mochten alle uitgereisden naar Syrië (ongeveer 140) terugkeren, dan is er een hele gevangenis te vullen. Maar die kans is klein. Dit jaar zijn slechts vijf Syriëgangers teruggekeerd. Een enorme daling, vindt minister Van der Steur. Mogelijke verklaringen? IS geeft geen toestemming het kalifaat te verlaten. De lust om naar Nederland te gaan kan de spijtoptant bovendien vergaan als hij hoort dat straks meerjarige gevangenisstraffen worden uitgedeeld in het nu lopende jihadproces.

vandaag Terreurdreiging

Elke Syriëganger opsluiten is juridisch een onbegaanbaar pad

undefined

Maximaal vijftien foto's aan de wand en visitatie na elk bezoek

Wat is het regime op de speciale terroristenafdeling in de gevangenis? Een greep uit de huisregels van de terroristenafdeling (TA) in de penitentiaire inrichting in Vught, een boekwerk van maar liefst 65 pagina's. Op deze afdeling zitten verdachten en veroordeelden voor een terroristisch misdrijf. Zo zitten hier enkele verdachten uit het zogenoemde jihadproces dat nu loopt.

Roken en drinken is verboden, maar dat zal de meeste bewoners, vooral aanhangers van de islam, niet deren. Ook het verbod op de invoer van een e-sigaret, het bezit van loterijbriefjes of kansspelformulieren wordt niet gevoeld.

Vijftien foto's maximaal mag de bewoner in zijn cel hebben. En de foto's mogen niet worden geplakt op deuren en kasten maar alleen op de daarvoor bestemde borden. Over alles dat niet op het bord is geplakt wordt een rapport opgemaakt.

Bezoek mag een uur per week komen mits die persoon gescreend is. Het personeel kijkt altijd toe, en ook contact met personeel wordt gecontroleerd. De gesprekken worden opgenomen, beluisterd en vertaald als Nederlands niet de voertaal was. Die vertaling moet rap geschieden, daarom mag alleen gesproken worden in de talen van de Europese Unie, Marokkaans, Surinaams en Papiamento. Telefoneren mag, maar daarvoor gelden dezelfde regels als bij het bezoek.

De visitaties na elk bezoek, aan kleding en lichaam, worden door de bewoners als meest vernederende regel ervaren.

De regels voor hygiëne zijn streng. Twee keer per week douchen minimaal, en zeker na het sporten. Een keer in de zes weken mag op kosten van de inrichting de gevangeniskapper worden bezocht. Een nieuwe coupe is voor eigen rekening. Dat geldt ook voor het scheren van baard of bijpunten van de snor. Bij het bezoek aan de kapper worden de handen geboeid.

Luchten kan, dagelijks een uur. Nooit is van tevoren bekend hoe laat dat is, dat wordt van dag tot dag vastgesteld. De bewoners werken niet verplicht, onderwijs mag en er is ruimte voor recreatie. Een gevangene mag acht boeken per week lezen, onderling ruilen mag weer niet. Zelfs niet als het stripboeken zijn.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden