Harde rede

En het klinkt zo mooi, zo positief: voorlichting! Je ziet de kenners van de materie, de specialisten die hun microscopen eventjes hebben gelaten voor wat ze zijn, in opdracht van de regering die het beste met ons allen voor heeft, naar de dorpen en vlekken in de omgeving trekken om ons voor te lichten en het allemaal uit te leggen: jullie kunnen beter zus en zo doen, dat is het beste voor jullie en daar hebben we allemaal wat aan. En de plaatselijke bevolking dankbaar knikken. Eindelijk mogen ze ook hun zegje doen, meepraten met al die belangrijke zaken die de overheid heeft bedacht.

Natuurlijk mag je vragen stellen, graag zelfs, de voorlichter gaat ze langzaam en zorgvuldig en met alle respect beantwoorden. Als een soort zendeling haast, iemand met de blijde boodschap. Zo heel anders dan in de tijd dat Karel de Grote langskwam en je met zijn zwaard in je borst prikte: Word christen! Maar dan opeens is het over en uit met al die mooie woorden. Uit het niets hoor je achter uit het zaaltje kreten die de lieve vrede verstoren: 'Dom', 'gewetenloos', 'vijand van de volksgezondheid'. En voor je het weet, scheldt de andere kant terug: 'Kwalijke insinuaties', 'hypocriet fanatisme'.

Het is met de antirooklobby als met alle menselijke beweging die getart wordt: het geduld is op. Zo veranderde in het verleden het mooie en emotionerende 'I had a dream' van Martin Luther King in het lelijke Black Power van Stokeley Carmichael. Niks droom: zwarte macht! Zo transformeerden empathische jonge christenen die het beste met de wereld voor hadden in de Rote Armee Fraktion. Zo begonnen zachtaardige dierenvrienden naar wie niet geluisterd werd op een gegeven moment aanslagen te plegen en mensen om te leggen. Wie niet horen wil, moet voelen.

Ik ben opgegroeid in een antirookwereld. Bij ons thuis stond een pop, Smoking Sam, die naar voorlichtingsavonden werd meegesleept omdat hij kon demonstreren hoe slecht roken voor je was. Het engelenhaar in zijn borst verteerde al bij één sigaret. Maar het hielp allemaal niet. Nog altijd gaat een aanzienlijk deel van de bevolking voor z'n 65ste dood aan longkanker dankzij de tabaksindustrie. Ergens moet er een omslag plaatsvinden, ergens is het punt in al deze bewegingen waar beheerst ongeduld omslaat in radicalisering, maar bijna nooit ben je getuige van dat cruciale moment, het gist in het ongeziene, als een kankercel in een long, zeg maar.

Toen ik hoorde dat een aantal longartsen was opgestaan tegen de tabakslobby zag ik onmiddellijk een stel schrale, sombere mannen voor me, gewapend met naargeestige röntgenfoto's. Maar het waren leuke, charmante vrouwen die opeens bij Matthijs van Nieuwkerk en 'Pauw & Witteman' opdoken. Mooie wezens met een vlijmscherpe boodschap. En je zag hoe iedereen ervan stond te kijken, waar kwamen die nu opeens vandaan en waarom waren het niet de gebruikelijke kerels in hun witte jassen?

En dan ook prompt de klassieke reactie, de schrik, de verontwaardiging, waarover al in de Bijbel wordt gerapporteerd: 'Deze rede is hard, wie kan haar aanhoren?'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden