Hans Vonk in zijn element bij ontvankelijk Rotterdams orkest

ROTTERDAM - Pure luxe kan het genoemd worden dat de grootse achtste symfonie van Bruckner kort achter elkaar klinkt bij twee toporkesten èn met Nederlandse dirigenten die doorkneed zijn in diens werk.

Afgelopen vrijdag was het de beurt aan het Rotterdams Philharmonisch Orkest dat met Hans Vonk dit even innige als kolkende werk (in de tweede versie uit 1890) tot klinken bracht. Een luxe evenement, want de uitvoering ging maar één maal, wat eigenlijk onrendabel is gezien de zwaarte die in de voorbereiding zit en de intensiteit die er mee gepaard gaat.

Komende woensdag brengt het Koninklijk Concertgebouworkest Bruckners Achtste onder leiding van Bernard Haitink, waarna nog drie uitvoeringen volgen in het Concertgebouw (donderdag, vrijdag, zondag), terwijl bovendien die op zondagmiddag rechtstreeks op de radio te volgen is. De Rotterdammers moesten het doen met een opname door de Wereldomroep voor nog onbepaalde uitzenddatum.

De Doelenzaal heeft de hinderlijke eigenschap net iets te veel akoestiek te bieden; maar voor zo'n Bruckner verkeert dat effect in een voordeel. Namelijk daar waar Bruckner heftige blazerspassages en unisono motieven met geweld afbreekt. De uitgalm verhoogde het dramatische karakter van die momenten. Dat paste geweldig bij de geladenheid, de demonie die Vonk hoorbaar maakte in het eerste deel door zeer lichte versnellingen te bewerkstelligen, en door signalen van onraad (vooral in de koperblazers) duidelijk te belichten. Er zit veel onrust in de achtste, en die klonk spannend door in deze vertolking.

Woeste roes

De lichtheid en het hoge tempo waarmee het tweede deel werd ingezet, verraste me aangenaam. Op het dansritme dat Bruckner hier gebruikt wordt niet zozeer gewalst dan wel gehost. Bruckner was een fervent danser; in het tempo dat Vonk nam en in de expressie die hij bewerkstelligde door veel nadruk te leggen op de accenten die Bruckner noteerde, trok er een woeste roes over het totale klankbeeld. Ook in dit deel heerst demonie, vervreemding, zeker daar waar harpen plots in het spel komen. Het effect werd prachtig uitgewerkt in de precieze directie van Vonk.

Mijn oor werd getroffen door de zorgvuldigheid waarmee Vonk het klaaglijke - op een miserere gelijkende - violenmotief liet behandelen in het derde deel. Deze sfeer doortrok het hele adagio; Vonk dirigeerde met die mooie wuivende slag van zijn lange armen en straalde een geweldige intentie uit. Zijn sterke uitstraling zette de plechtige finale zelfs in een briljant licht; een triomfgevoel bekroop mij, niet in het minst opgewekt door het markante paukenspel van Randy Max; wat een enerverende muziek werd hier gemaakt!

Vonk porde alert in het grootse ensemble, gaf aan het strijkorkest stuwende impulsen; hij voelde zich duidelijk in zijn element vanwege de ontvankelijkheid waarmee de musici reageerden. De articulaties hadden niet helderder en verfijnder gekund, en ondanks het royale gehalte van de Doelen-akoestiek liep het klankbeeld nooit dicht.

Wat mij vooral opviel in deze uitvoering was de klankexpansie die het orkest bereikte; die is in de afgelopen seizoenen, vooral onder de directie van Gergjev enorm gegroeid. Vonk wist die kwaliteit onmiskenbaar te benutten voor een spel met climaxlagen die opstuwden naar de spetterende fanfare aan het slot. Een 'Halleluja' met de volle emotie van de laat-romantiek en de heldere klankpracht van Monteverdi.

Fakkeldrager

Eenmalig zette Vonk met het RPhO een briljante Bruckner neer die mij lang zal heugen; voor mij bevestigde Vonk dat hij en niet Edo de Waart de fakkeldrager is van de Nederlandse Mahler-Brucknertraditie na Haitink. En dat hij in artistieke uitstraling en inhoudelijk inzicht op dit terrein een kop groter is dan de bejubelde RPhO-chef Gergjev.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden