Hans Spekman zet fractieleden PvdA weg als incompetent

Partijvoorzitter Spekman wil dat PvdA-leden bepalen wie de nieuwe fractievoorzitter wordt. Dat is vanuit democratisch perspectief aanvechtbaar en bovendien onhandig.

De nieuwbakken voorzitter van de PvdA, Hans Spekman, heeft hoog ingezet. Na de korte verklaring over zijn terugtreden als fractievoorzitter en Kamerlid gaf Job Cohen afgelopen maandag het woord aan Spekman. Die zette uiteen welke procedure wordt gevolgd bij het bepalen van Cohens opvolger. Enigszins vreemd wellicht, omdat het een procedure betreft voor het kiezen van een voorzitter van een club mensen waarvan Spekman helemaal geen lid is, niet meer althans. Waar bemoeide hij zich eigenlijk mee?

Echt opvallend werd het toen Spekman aangaf dat het zijn eigen club, te weten de PvdA als ledenorganisatie, zou zijn die het voortouw zou nemen bij het kiezen van een nieuwe fractievoorzitter. Hij erkende weliswaar zuinigjes dat het strikt formeel aan de fractie zelf is om de eigen voorzitter te kiezen, maar gaf bij herhaling en overduidelijk aan dat het advies van de kant van de leden zwaarwegend was. Zeer zwaarwegend. De feitelijke boodschap was helder: de fractie heeft, als het aan Spekman ligt, het advies der leden te volgen.

De actie van Spekman is misschien niet zonder precedent, maar is daarmee niet minder curieus, en minder aanvechtbaar zowel op principiële als op praktische gronden. Wat het eerste betreft lijkt de ledenorganisatie de overhand te krijgen - en niet de fractie van gekozen volksvertegenwoordigers. De interne partijdemocratie van een politieke partij blijkt, als het aan Spekman ligt tenminste, van groter belang dan het stelsel van de vertegenwoordigende democratie als geheel.

De door bijna 1.850.000 kiezers gekozen Kamerleden hebben te wachten op en te handelen naar het welhaast dwingende advies van ruim 54.000 partijleden. Zeker, de vertegenwoordigende democratie kunnen we ons niet of nauwelijks meer voorstellen zonder de aanwezigheid en voorname rol van politieke partijen. Maar hier zijn de verhoudingen toch doorgeslagen in het voordeel van de partij. Ledenmandaat boven kiezersmandaat als het gaat om het denken en doen van reeds gekozen Kamerleden en in het verlengde bij de keuze van een nieuwe fractievoorzitter. Dat wringt, binnen ons representatieve democratische bestel.

Daarbij komt dat Spekman met zijn keuze zijn zaak niet veel goed doet. De door hem aangegeven procedure laat een fors gebrek aan vertrouwen in de fractie zien. De nieuwe fractievoorzitter moet komen uit de huidige fractie - daar kan zelfs Spekman weinig aan veranderen, al zou hij misschien willen. Blijkbaar zijn die Kamerleden echter niet in staat om uit hun midden de beste man of vrouw voor het voorzitterschap te kiezen. Niks doen jullie, voordat het zwaarwegende advies van de leden er is, over een week of wat, aldus Spekman. Zo wordt de fractie als incompetent weggezet, niet in staat om zonder hulp en raad van buitenaf een eigen voorzitter te kiezen. Zonder deze ondercuratelestelling had de fractie het blijkbaar nog niet moeilijk genoeg.

En dan die nieuwe fractievoorzitter. Die komt in een weinig benijdenswaardige positie terecht. Als er slechts een enkele kandidaat vanuit de fractie zou opstaan, dan is er geen groot probleem, maar dan is ook een advies van de leden minder zinvol. Als meerdere fractieleden aangeven bereid en in staat te zijn het voorzitterschap op zich te nemen, dan wordt het mogelijk lastig.

De leden zullen er waarschijnlijk verdeeld over zijn, de fractie mogelijk ook, maar niet noodzakelijkerwijze op dezelfde manier. Een advies van die leden zal niet een unaniem advies zijn, en van dat advies wordt de fractie vervolgens geacht vooral niet af te wijken. Niet bepaald de stevigste basis voor nieuw politiek leiderschap.

Trouwens, wat dat politiek leiderschap betreft, is het de vraag of de man of vrouw die het stokje van Cohen overneemt lang van die status kan genieten. De schijnwerpers zullen niet vol op deze persoon staan, die immers voortdurend moet opereren in de schaduw die vanuit Amsterdam op hem of haar valt.

Als effectiviteit het toverwoord is voor een goed functioneren van de aanstaande fractievoorzitter van de PvdA, dan doet de selectieprocedure van de nieuwe sociaal-democratische voorman of -vrouw het ergste vrezen. Vanuit democratisch opzicht aanvechtbaar, vanuit partijpolitiek opzicht onhandig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden