Hans, Grietje en de heks in Arnhem

De drie eeuwenoude tamme kastanjes in het Arnhemse Park Sonsbeek. Klassieke schoonheden zijn het zeker niet, maar juist de grilligheid onderstreept hun leeftijd en karakter.Beeld Werry Crone

In iedere provincie staan markante bomen, die iedereen kent. Achter deze oude kolossen zit vaak een bijzonder verhaal. Trouw spreekt met de verzorgers van twaalf oude bomen in twaalf provincies. Vandaag aflevering 1: de Hans en Grietje-bomen van Arnhem.

"Daar staan ze dus", zegt Jeroen Glissenaar, boswachter van de gemeente Arnhem. Hij parkeert zijn jeep onderaan een klinkerpaadje, na een ritje dwars door het beroemde Arnhemse Park Sonsbeek. Een rit die voerde door lommerrijke lanen, langs romantische waters, glooiende grasvelden en een eeuwenoude rode beuk. Maar weinig zo imponerend als de drie eeuwenoude tamme kastanjes waar Glissenaar nu voor stil houdt. Metersdik zijn ze. Zoveel blad, bast en boom.

Klassieke schoonheden zijn het zeker niet. Daarvoor zijn ze te veel getekend door de tijd. Hun vorm is grillig, ze zitten vol knotsen en vergroeiingen en de schors laat een zekere torso zien, als een arm in een te krappe mouw. Maar juist die grilligheid, onderstreept hun leeftijd en karakter.

Officieel zijn het De Poortwachters. Dat is toepasselijk, want hier was ooit de toegang tot landgoed Gulden Bodem. De villa die daar stond is in de jaren zestig gesloopt, zegt Glissenaar, maar gelukkig geldt dat niet voor de toegangsweg en de bomen.

Hans en Grietje-bomen

Toch hebben maar weinig mensen het in Arnhem over De Poortwachters, vertelt de parkbeheerder. "Heel Arnhem kent ze vooral als de Hans en Grietje-bomen", zegt Glissenaar. Eh? Maar er staan toch drie kastanjes? "Ja, twee dikke, dat zijn Hans en Grietje. En die dunne daar rechts, die zo vooroverbuigt, dat is de heks. Die controleert of Hans en Grietje al vetgemest genoeg zijn." Niet voor niets liep vroeger de beroemde Arnhemmer Jean Dulieu, tekenaar en schrijver van de verhalen over Paulus de Boskabouter, regelmatig het terrein van het landgoed op, voor inspiratie, weet Glissenaar.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Beeld Werry Crone

De bomen zijn tussen de drie à vierhonderd jaar oud, maar zeker weten we dat niet. "Die datering is vooral gebaseerd op reisverslagen." Er zijn geen ontwerpen van het park overgeleverd, noch is het mogelijk met moderne technieken de leeftijd te achterhalen. Dat komt vooral doordat de bomen hol zijn, legt Glissenaar uit. Je kunt dus bijvoorbeeld geen jaarringen aflezen. De boswachter loopt naar 'Hans' en laat zien hoe hol de boom is. "Je kunt er, als je niet te groot bent, ook in klimmen. Veel Arnhemse kinderen hebben dat dan ook gedaan, generaties lang", weet hij.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Beeld Werry Crone

Wie denkt dat holle bomen eigenlijk ten dode zijn opgeschreven, stelt hij meteen gerust. "Het ontbreken van een kern staat een gezonde ontwikkeling niet in de weg", zegt de boswachter. Kijk maar hoe vitaal de bomen eruit zien. Het is net als een lantarenpaal, die zijn ook van binnen hol maar krijg je ook niet zo gemakkelijk omver."

Waarom de bomen zo goed konden groeien, eeuwenlang, laat zich verklaren door de precieze situering, vertelt Glissenaar. "De bodem is ook zeer geschikt voor bomen, door de rijke voeding en vocht. We zitten hier aan de rand van de Veluwe, een lager gelegen deel waar alle mineralen en andere voedingsstoffen naar uitspoelen. Ooit werd in Park Sonsbeek wijn en tabak verbouwd, zo rijk is hier de bodem." Hans, Grietje en de heks zijn verder tamme kastanjes. En dat is maar gelukkig ook. Want anders dan wilde kastanje's hebben ze geen last van schimmels. "Eigenlijk hebben we er heel weinig aan hoeven doen. Ja, ruim twintig jaar geleden, toen ik hier net kwam werken, was boomchirurgie erg in trek. Toen zijn deze bomen leeggeboord, omdat de houtkwaliteit van de kern niet geweldig was. Maar nu weten we dat dat eigenlijk helemaal niet nodig is. Net zoals het toentertijd nodig gevonden werd om, waar takken werden afgezaagd, de stompen af te smeren. Nu doen we dat ook niet meer."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden