Hans Driessen, vertaler van Schopenhauer

Dit is de achtste aflevering in een serie ter gelegenheid van de vertaling van Schopenhauers hoofdwerk: De wereld als wil en voorstelling.

JAN WARNDORFF

Vervolgens heb ik, in de gloriejaren van de sociale academies, filosofie gedoceerd aan de Sociale akademie Enschede. Toen echter het leerlingenaantal aan het eind van de jaren tachtig zo drastisch terug liep, moest ook de helft van de docenten opstappen; ik was een van de eersten die ging.

Voor docenten filosofie was niet zoveel emplooi; toen heb ik het plan opgevat om te gaan vertalen. Ik heb een uitgever warm gekregen voor het idee om Schopenhauer te vertalen, en daar is toen 'De vrijheid van de wil' en vervolgens 'Bespiegelingen over levenswijsheid' uit voort gekomen. Hans Dijkhuis heeft daar toen een recensie van geschreven die hij besloot met de woorden, “We mogen hopen dat de uitgever en vertaler nu ook het hoofdwerk ter hand nemen: het is hun toevertrouwd.”

Ik ben er vier jaar mee bezig geweest.

Ondertussen heb ik ook wel aan andere vertalingen gewerkt, onder andere uit de nalatenschap van Erich Fromm. Dat moet ergens dit jaar verschijnen, onder de titel 'Levenskunst': eindelijk weer eens een boek met een positieve humanistische visie en een duidelijke ethische betrokkenheid. Dat is wel goed na alle postmoderne no-nonsense en vrijblijvendheid van de laatste jaren. Fromm is een praktisch filosoof; Schopenhauer is esoterischer.

Schopenhauer is een van de laatsten die heeft geprobeerd een allesomvattend systeem te ontwerpen ter verklaring van het wereldraadsel: een fenomenale, heldhaftige poging. Maar als je vraagt of je er in praktische of ethische zin wat mee opschiet, dan zeg ik nee, er valt geen les uit te trekken. Het is een geweldige literaire prestatie: zoals Thomas Mann het noemt, een ideeën-symfonie.

Weliswaar knoopt Schopenhauer er zijn definitieve ethische oplossing aan vast: de 'verneinung', de onthechting; maar wel met een zeker voorbehoud. Zijn ethiek is niet voor iedereen weggelegd, in feite slechts voor heiligen.

Schopenhauer heeft zelf ook geen moeite gedaan zijn ethiek te praktiseren, hij at iedere avond in een duur restaurant en ging vervolgens naar de schouwburg. Die discrepantie is hem tijdens zijn leven al verweten, maar daarop antwoordde hij dat hij geen heilige was; naar eigen zeggen was hij daarvoor te gepassioneerd. In zijn eigen leven hield hij er een andere filosofie op na: het is allemaal kommer en kwel in de wereld, ik zie dat al te goed, maar probeer er toch het beste van te maken. Een vorm van gematigd hedonisme.

Dan spreekt het positief en praktisch humanistische van Fromm mij meer aan. De belangrijkste ervaring in mijn leven is ook het krijgen van kinderen geweest, en dat is een ervaring die Schopenhauer niet heeft gekend.

Bij minnaressen heeft hij twee kinderen verwekt maar die zijn vroeg gestorven, en daar was hij wel blij om. Huwelijk en kinderen: da's niks voor een filosoof. Aldus Schopenhauer.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden