Theaterrecensie

Hans Croiset magnifiek in rare voorstelling over alzheimer

De Vader, met Hans Croiset (r) en Johanna ter Steege. Beeld Foto/copyright Leo Van Velzen 20

De Vader
Senf Theater Partners
***

Een smetteloos, grijs-wit interieur. Bewoner André heeft zojuist zijn derde verzorgster woedend de deur uit gejaagd. Dochter Anne komt het waarom peilen. In André's verhaal is zijn door die vrouw gestolen horloge even later domweg onvindbaar. En toch weer in de keukenkast. 

In 'De Vader' ('Le Père', 2012) poogt de Franse schrijver Florian Zeller (1979) de groeiende verwarring van alzheimerpatiënten in theatertaal te vatten. Iets wat meer is dan woorden. Dat is ook beeld, sfeer. 

In de tweede scène wordt Anne door een andere actrice gespeeld. En André herkent zijn eigen dochter niet. Bekend en triest fenomeen tussen dementerende mensen en hun geliefden. En Zeller wil dat het publiek in diezelfde vertroebeling wordt meegenomen. 

Dat gebeurt hier niet. Nogal wiedes. Als de uitgesproken tengere Johanna ter Steege wordt vervangen door de ronduit gezette Rian Gerritsen, dan denk je als toeschouwer geen seconde 'hè?!', maar snap je gewoon, dat André het niet snapt. 

Er is iets raars met deze 'de Vader' aan de hand. Of het aan het stuk of aan de voorstelling ligt, weet ik niet helemaal zeker. Wel, dat hier sprake is van een groot misverstand.  

Onbedoeld

Naar de tekst te oordelen vinden geregeld kleine, lichtelijk bevreemdende verschuivingen plaats. In plaats, tijd, verhoudingen, uitspraken. Regisseur Gijs de Lange zet echter het geheel, inclusief (vermeende) flashbacks, neer als puur chronologisch realisme. Dat botst met de onlogica van André. Gevolg is, dat het eerder lijkt alsof de anderen André voor de gek houden, dan dat in diens hoofd van alles door elkaar gaat lopen en andere betekenissen krijgt. Onbedoeld wordt André zielig, terwijl Zeller juist wil, dunkt me, dat we zijn situatie ervaren. Zoiets als wat Bernlef in zijn roman 'Hersenschimmen' bewerkstelligde.  

Het is dat Hans Croiset werkelijk magnifiek is als een langzaam in zijn ziekte verdolende André. Woedend soms, maar in die woede al even kwetsbaar als wanneer hij broos en bedremmeld een niet voor zijn oren bedoelde dialoog aanhoort. Croisets spel geeft zicht op de intentie. Je zou bijna wensen, dat hij alleen op het toneel stond en de rest als louter stemmen om zijn hoofd zou zweven.  

De leegte waarin Croisets André zich gaandeweg verliest, maakt De Lange concreet door op het laatst steeds sneller decorstukken te laten verdwijnen. Wel mooi dat alleen het wit overblijft, maar toch: toneeltruc in plaats van verbeelding. Alleen dankzij Croiset blijft 'De Vader' net meer dan een kunstje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden