Review

HANNY ALDERS, 'MARCABRU. TROUBADOUR, HUURSOLDAAT EN VROUWENHATER'Er zijn vrouwen en er zijn vrouwen'

Hanny Alders, 'Marcabru. Troubadour, huursoldaat en vrouwenhater', uitg. Conserve, 480 blz. - f 49,50.

Een 'vie romancee' zo benoemt Alders zelf nadrukkelijk haar omvangrijke en doorwrochte boek over de troubadour Marcabru, van wie om te beginnen al niet met zekerheid te zeggen valt wanneer hij leefde.

Uit de literatuur en uit wat er van zijn verzen is overgebleven, blijkt dat Marcabru's produktieve periode heeft gelegen tussen 1130 en 1150. Middeleeuwse vida's, korte biografieen, vermelden dat hij als vondeling werd opgevoed aan het hof van Audric van Vilars. Zijn naam verwijst naar zijn donkere huidskleur - wellicht was zijn moeder een Saraceense die als krijgsbuit naar Aquitanie was meegevoerd - en hij bezat het dialect en de opvliegendheid van een Gascogner.

Alders voert - uit voorzichtigheid? - de student Renaud van Morbihan en de joglar (muzikant) Cabra op als haar zegslieden. Zij brengen verslag uit van de ontmoetingen met Marcabru en de verhalen die hij hun heeft verteld. Doet ze dat om het 'romancee' te benadrukken? Het is een overbodige kunstgreep, waar je gelukkig niet veel van merkt.

Marcabru zwerft door Frankrijk en Spanje, en brengt jaren door in het gevolg en aan het hof van Willem van Toulouse, hertog van Aquitanie, die zijn venijnige en cynische liederen wel waardeert. Het is diens vrouw, Aenor van Chatellerault, op wie Marcabru zijn hoofse liefde projecteert. Nog lang na haar dood voedt zij zijn onverzoenlijke veroordeling van de valse liefde, het tegengestelde van de verheven liefde voor de onbereikbare vrouw, onbereikbaar door haar afkomst en door de fysieke afstand, die de minnaar zichzelf doet overtreffen om haar waardig te kunnen zijn: het thema van de hoofse poezie.

"Ben je een vrouwenhater?" vraagt de student Renaud hem. En Marcabru, de pleitzanger van de fin' amors (hoofse liefde) antwoordt: "Er zijn vrouwen en er zijn vrouwen. Er is liefde en er is liefde. Het is mijn levenswerk geworden het verschil duidelijk te maken. Maar ik ben de enige en er wordt niet naar me geluisterd. Toen niet en nu niet. Ik haat vrouwen die de edele liefde hebben verstoten en haar hebben omgebracht. Maar mannen die zich daaraan schuldig maken haat ik evenzeer."

En dat hebben die mannen (waartoe hij ten slotte ook zelf behoorde) geweten. Waar hij kwam, striemde hij hen met zijn verzen om de oren en meer nog met zijn gevoel van superioriteit, want ze begrepen zijn toespelingen op hun overspelige hoererijen niet eens. Vooral dat gevoel, dat hij hen overtroefde met iets waarvan ze de draagwijdte eigenlijk niet echt zagen, moet Marcabru zo gehaat hebben gemaakt dat hij op last van een van zijn mikpunten werd vermoord. Althans, als het zo is gebeurd, zegt de auteur in haar verantwoording, want na 1150 is er niets meer van hem gehoord, terwijl er wel aanwijzingen zijn dat hij nog leefde.

De ruim veertig verzen die van hem bewaard zijn gebleven, sommige ervan zijn door hedendaagse musici op plaat en cd gezet (onder andere door het Ensemble Machaut), zijn geheel of gedeeltelijk in het boek opgenomen. Soms lijkt het of de schrijfster er met moeite in is geslaagd ze in het barre decor van oorlogen, kruistochten en de gebruikelijke moord en doodslag een plaats te geven. En daarmee kom ik op het zwakke punt van dit overigens bewonderenswaardige boek: Alders werpt een zo massieve wal van historische en literair-historische informatie op dat de figuur van Marcabru daarachter wel eens schuilgaat. Ze verwaarloost daardoor het interessantste aspect van die man enigszins, die zijn kwetsbaarheid uit zelfbehoud omzet in boosaardigheid, wat zich - natuurlijk - tegen hem keert.

Behalve de handel en wandel van een boeiend mens heeft ze een tijdsbeeld willen geven en soms verliest ze zich daarin. Het is ook lastig iemand over acht eeuwen heen te tillen.

Niettemin een boek dat de liefhebber van het genre niet mag missen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden