Hangt Ajax een vijfde seizoen zonder landstitel op rij boven het hoofd?

Ajax-middenvelder Lasse Schöne vist de bal uit het doel, na weer een treffer van Feyenoord. Beeld BSR Agency

Ajax staat vijf punten achter op PSV. Trainer Ten Hag is de schoolmeester die het in zijn klas heeft laten gebeuren. En waren de aankopen de juiste?

Ja, er zijn nog vijftien wedstrijden te spelen, maar zo voorbarig is het niet om te spreken van een pijnlijke dreiging voor Ajax en zijn trainer Ten Hag: de dreiging, voor ’s lands grootste en rijkste club, van een vijfde seizoen op rij zonder landstitel. De dreiging zou zelfs al een reële kunnen worden genoemd, en niet alleen vanwege de achterstand van vijf punten op PSV: een behoorlijk gat in de Nederlandse competitie, waarin niet mag worden verwacht dat de topclubs veel punten verspelen.

Meer nog dan door de cijfers, de 6-2 nederlaag bij Feyenoord, werd de dreiging zondag aangewakkerd door het verweer van Ajax in De Kuip – of meer: het totale gebrek daaraan. Het riep twee kernvragen op. Waren de aankopen vóór dit seizoen, spelers die het team bij de hand moesten nemen, de juiste? En is het niet een heel grote, misschien wel onwerkbare tegenstelling: een structuurdenker als trainer en zo’n vergiet als ploeg, in alle linies?

Waan van de dag?

Kan dit geen momentopname zijn? Is dit opportunisme, de waan van de dag? Het ging toch goed met Ajax: leuk, af en toe mooi voetbal, geprezen spelers, de achtste finales van de Champions League bereikt. Niet om er veel aan af te doen, de prestaties in Europa waren ook goed voor (het aanzien van) het Nederlandse voetbal. Maar laat niet vergeten worden dat het in beide wedstrijden tegen de concurrent voor de tweede plaats, Benfica, ook anders had kunnen lopen, minder voorspoedig.

Ze hadden daarmee iets weg, die wedstrijden, van wedstrijden van Ajax in 2017 in de Europa League onder trainer Bosz. Dat kon roulette-voetbal worden genoemd: vol soms op de aanval, onverantwoord open soms op het middenveld en in de verdediging. Dieper beschouwd zat daar iets vreemds aan. Ten Hag mag als minder roekeloos worden beschouwd dan de aanvalsevangelist Bosz. Hij is een structuurdenker, en dat is niet negatief bedoeld: een ploeg heeft structuur nodig, zeker één die wil aanvallen, zoals Ajax, om het erachter op orde te houden.

Nu klaagt Ten Hag over de ‘restverdediging’, jargon voor de defensieve organisatie op het middenveld en in de verdediging. Hij zei zondag voor de tweede keer in korte tijd, een week eerder na het chaotische duel met Heerenveen (4-4) ook, dat zijn spelers taken hadden verwaarloosd. Dat was goed zichtbaar inderdaad, maar dieper doorgedacht ook heel vreemd: je mag aannemen dat de structuurdenker de taken minutieus heeft uitgetekend, maar zijn spelers voeren ze dus niet uit.

Kanttekeningen

Het maakt het moeilijk om een dwingende hand van Ten Hag bij Ajax te zien, ook toch al in de jubel van de eerste seizoenshelft. Ten Hag had betere spelers tot zijn beschikking gekregen . De clubleiding tastte in de buidel met een onverholen doel: na vier droge jaren moest Ajax kampioen worden, niets anders. Blind en Tadic werden gekocht. Zij moesten de spelers zijn waaraan het bij Ajax zo lang had ontbroken: spelers die de talenten moesten steunen, in voor- en vooral tegenspoed.

Technisch directeur Overmars werd geprezen: eindelijk goede aankopen in dat zo belangrijke segment. Maar was dat werkelijk zo? Blind heeft de persoonlijkheid niet, de hardheid ook niet, voor zo’n sturende rol. Tadic heeft er de positie niet voor als aanvaller, het type ook dat toch in eerste instantie op zichzelf is gericht.

Die kanttekeningen konden wel degelijk vóór het seizoen al worden gemaakt. In de meeste wedstrijdjes in Nederland maakte het natuurlijk niet uit, met wind mee in Europa ook niet. Maar zie de totale ineenstorting van zondag – en meer nog: een incident kon het niet worden genoemd. Ajax werd dit jaar twee keer weggevaagd (3-0 in beide gevallen) door PSV. Het is pijnlijk simpel: als de tegenstander in topwedstrijden fel is, zich wapent, verschrompelt Ajax met zijn spelers die (met de waarheid van het cliché) vooral lekker voetballen met wind mee.

Signaal

Na de eerste van de twee nederlagen tegen PSV, in april tegen het einde van zijn eerste half jaar bij Ajax, zei Ten Hag dat Ajax iets van de verbetenheid en de wedstrijdmentaliteit van PSV moest overnemen. Er is weinig tot niets wezenlijk veranderd, leerde zondag. Maar daarbij dient óók te worden aangetekend dat Ten Hag mogelijkheden verspeelde om op de noodzaak tot verandering te wijzen. Een wissel eens van Ziyech, ook zo’n geprezen speler, had een signaal kunnen zijn, ook naar de andere spelers, een signaal van waar het aan mankeert, wat er anders moet.

Ziyech, een speler die toch voornamelijk zijn eigen spel en wedstrijd speelt, vervaagde zondag opnieuw in een topwedstrijd – zoals alle paradepaardjes vervaagden. Welke middelen heeft Ten Hag nu nog om er iets van te zeggen, iets tegen te doen, de schoolmeester die het in zijn klas heeft laten gebeuren?

Je hoort nu dat de spelers van Ajax voor zichzelf spelen, voor een transfer, niet meer als team. Het klinkt toch ook als een zichzelf bevestigende theorie van de buitenwereld die vooral zelf heel veel over transfers heeft gesproken. Eerder lijkt het erop dat dieper liggende lijnen aan de oppervlakte komen: die van een trainer die wat hij wil niet gedaan krijgt, zo in elk geval niet, en die van een clubleiding die Ajax toch niet verschafte wat het werkelijk behoefde.

Ja, de dreiging van een vijfde seizoen zonder landstitel wordt een reële.

Lees ook:

Ajax pijnlijk ontmaskerd door superieur Feyenoord

Passie triomfeerde over apathie, eendracht bleek sterker dan een gezelschap losse eilandjes en discipline was opnieuw krachtiger dan gemakzucht. Alle voorwaarden voor succes in teamsport werden zondagmiddag onderstreept in De Klassieker, waar Feyenoord, opgetild door het publiek in stadion de Kuip, liet zien waartoe het nog in staat kan zijn. ­Tegen aartsrivaal Ajax werd het 6-2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden