'Handschrift drukt gevoelens uit'

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Het is u mogelijk ontgaan terwijl u whatsappte, sms'te, e-mailde en een rapport tikte in Word: vandaag is de Dag van het Handschrift. Dat schrift wordt ernstig bedreigd volgens een kleine groep grafologen, schrijfpedagogen en schoonschrijvers. Als mensen al met de hand schrijven, dan vaak in blokletters, beweert schrijfdocent Greetje Arends, een van de drijvende krachten achter de Dag.

Niet alleen pubers en volwassenen met hun smartphones en computers verleren volgens haar het verbonden schrift. Ook op de basisschool komt het in de verdrukking. Leerkrachten zijn zo druk met taal en rekenen - de kerndoelen waarop de school wordt afgerekend - dat ze voor handschriftontwikkeling steeds minder tijd uittrekken.

Hard bewijs voor deze bewering ontbreekt. Maar het idee dat het individuele schrift met lussen en verbindingslijnen langzaam verdwijnt, leeft breed. Het doktersbriefje, het boodschappenlijstje, de ansichtkaart, de papieren brief, ze worden schaarser. Net als het krijtbord in de klas. De juf typt haar instructies vaak op het digitale bord.

'Wie schrijft, onthoudt beter'
Is het erg als kinderen minder intensief leren schrijven met de hand? Ze leren later toch gewoon typen? Maar dat is een heel andere vaardigheid, zegt orthodidact Wally van Grunsven. Samen met kinderneuroloog Charles Njiokiktjien doet zij onderzoek naar handschriftontwikkeling. "Het met de hand schrijven is innerlijke spraak (denken) brengen op papier. De hand wordt het uitdrukkingsmiddel van gevoelens en dit heeft gevolgen voor het leren en het geheugen." Zo hebben kinderen die een opstel met de hand schrijven een grotere woordenschat en meer ideeën dan kinderen die hun opstel typen.

Wie schrijft, onthoudt de tekst ook beter, zegt Sabrine van Everdingen van de Landelijke Vereniging Schoonschrijven. Zij doceert het vak Schrijven aan de Katholieke Pabo Zwolle. "Ik vertel mijn studenten dat ze aantekeningen moeten maken met de hand. Dan kun je ergens een streep onder zetten, pijlen trekken, relaties leggen, structureren. Zo beklijft het beter. Schrijven is meer dan alleen lettertjes creëren. Het is hersengymnastiek."

'Geen doel op zich'
Betreurenswaardig dus, de langzame teloorgang van het handschrift? Welnee, zegt Jos Biemans, hoogleraar handschriftenkunde aan de Universiteit van Amsterdam. Natuurlijk moeten kinderen met de hand leren schrijven, al was het maar omdat ze andermans handschrift moeten kunnen lezen. Maar als ze daarna overgaan op 'het digitale transport van taal', dan is dat prima.

"Schrift is een middel, en geen doel op zich", vindt Biemans. Dat de dokter zijn briefjes niet langer met zijn hanepoot krabbelt maar via de computer naar de apotheek stuurt, is winst: "Dat verkleint de kans dat ik iets verkeerds slik."

In een getypte tekst kun je volgens Biemans ook veel van je persoonlijkheid en gevoelens kwijt, en wie met tien vingers typt beschikt over een fijne motoriek. Het zijn, denkt hij, vooral de emoties en de nostalgie die de hang naar het handschrift versterken.

Weinig aandacht voor de pengreep
Leren kinderen goed genoeg schrijven op school? Op de Paulusschool in Utrecht krijgen ze in groep 3 en 4 nog net zoveel schrijfles als vroeger, zegt leerkracht Margreet Vonk (55). "Maar aan de pengreep wordt weinig aandacht meer besteed." Zij vermoedt dat er een verschil is tussen oudere en jongere leerkrachten. "De ouderen geven klassikale lessen: ze doen voor hoe je de k en h mooi doet, met even lange lussen. Terwijl jongere leerkrachten eerder zeggen: 'Maak die oefening in je werkboek.' Op de netheid in de schriftjes letten ze minder."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden