Handleiding tot levenskunst trapt vele open deuren in

Rob Wiche: Verbeter jezelf. Prometheus, Amsterdam. 320 blz euro 24,95.

*

De schrijver

Rob Wiche is filosoof en scheikundig ingenieur. Samen met de Leidse rechtsfilosoof Andreas Kinneging stelde hij eerder twee essaybundels samen, 'Van kwaad tot erger' (2007) en 'Waar of niet?' (2013). Nu heeft hij een boek over levenskunst geschreven. Hoewel, boek? Misschien is handleiding een treffender typering. De titel luidt namelijk 'Verbeter jezelf' (2014).

Zijn ambitie

"Velen denken ten onrechte dat de klassieke levenskunst en ethiek hun tijd hebben gehad", staat er op de achterflap. "Rob Wiche keert zich tegen deze trend." Aan de hand van zestien filosofen, van Plato tot Peter Sloterdijk, wil hij laten zien hoe we onszelf moeten verbeteren. Wie hoopt op een duidelijk programma voor zijn leven of een tienpuntenplan komt echter bedrogen uit. De zestien filosofen bij wie Wichte te rade gaat, blijken slechts leveranciers van 'bouwstenen voor levenskunst en ethiek', zoals de ondertitel van zijn boek luidt.

Het resultaat

Dat valt tegen, om meerdere redenen. Om te beginnen is de aanname van Wiche twijfelachtig. Velen denken dat de klassieke levenskunst zijn langste tijd heeft gehad? Zou het? Het omgekeerde is waar, dit onderdeel van de filosofie is populairder dan ooit. Levenskunstenaars als Joep Dohmen en Wilhelm Schmid zijn de bestsellers onder de filosofen; op verschillende locaties worden cursussen in de levenskunst gegeven. Storender is echter de werkwijze van Wiche. Zijn hoofdstukken bestaan steeds uit twee delen. Eerst bespreekt hij een denker en daarna zegt hij welke bouwstenen hij er aan ontleent. Zo mondt de behandeling van Plato uit in de aanbeveling dat je rechtvaardig moet zijn. Wie zal dit willen betwisten? Hierna trapt Wiche nog vele open deuren in.

Ergste open deur

Dat is nog niet eenvoudig vast te stellen. Er zijn vele kandidaten. 'Bestrijd uw gulzigheid' gooit hoge ogen. Maar vlak ook 'Probeer op iets goeds te hopen' niet uit. Of wat te denken van: 'Bestrijd uw afgunst'? Het doet allemaal nogal vroom aan. Op deze manier komt levenskunst neer op een mengsel van het gedachtengoed van het CDA en dat van de PvdA, aangelegd met een flinke dosis GroenLinks, want ook onze ecologisch voetafdruk moet kleiner. Die bouwsteen komt van Peter Sloterdijk.

Grootste bezwaar

Die vroomheid komt niet uit de lucht vallen. Ze is het gevolg van een cirkelredenering. Het blijft onduidelijk hoe Wiche komt tot zijn selectie van zestien filosofen. Waarom wel Plato en Thomas van Aquino, maar niet Friedrich Nietzsche? Door te kiezen voor de eerste twee volgen de vrome aanbevelingen als vanzelf. Een veel minder brave Nietzsche daarentegen had heel andere uitkomsten opgeleverd. De wil tot macht, de Übermensch en de teloorgang van de aristocratie zijn sleuteltermen in het oeuvre van de Duitse filosoof. Waarom zijn dat geen bouwstenen voor de levenskunst? Zo zijn er meer concepten en foute denkers (Carl Schmitt, Ayn Rand) die als een visgraat blijven steken in de keel van de links-liberale kosmopoliet. Doordat die buiten beeld blijven, zo valt te vrezen, fungeert 'Verbeter jezelf' vooral als een bevestiging voor de doelgroep dat die op de goede weg zit. Rechtvaardigheid vond zij toch al een belangrijke waarde, gulzigheid iets verwerpelijks en zo verder. De zelffelicitatie ligt hier op de loer.

Reden om dit boek niet te lezen

Vanwege de teleurstellende uitkomsten. Voor het gros van de bouwstenen is geen filosofieboek van ruim 300 bladzijden nodig om die onder de aandacht te brengen. Zo eindigt Wiche met de tip om het allerbeste uit jezelf te halen. Het is ongetwijfeld zo dat niet iedereen dit doet, en misschien is dit ideaal nooit helemaal te realiseren. Maar zou het echt helpen om de lezer deze levensles nog maar eens voor te houden? Het is moeilijk voorstelbaar dat die na het lezen ervan prompt begint met wél het beste uit zijn leven te halen.

Reden om dit boek wel te lezen

Wiches bespreking van de zestien filosofen is informatief.

Trouw tipt filosofie

1. Discipline Marli Huijer

2. Leven na de dood Marc Van den Bossche

3. Je brein of je leven Jan Bansen

4. Water René ten Bos

5. Verbeter jezelf Rob Wiche

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden