Handelsakkoord VS hielp Mexicaanse arbeider nauwelijks vooruit

Boeren verzamelen zich in Mexico-City om te protesteren tegen de Noord-Amerikaanse Vrijhandelsovereenkomst, Nafta. Beeld AFP

Na de invoering van de Noord-Amerikaanse Vrijhandelsovereenkomst zijn de lonen in Mexico nauwelijks gestegen. De VS en Canada vinden dat de overeenkomst daardoor te weinig oplevert.

De lonen voor productiewerk zijn in Mexico amper gestegen sinds Nafta, de Noord-Amerikaanse Vrijhandelsovereenkomst, in 1994 in werking trad. Sterker nog, rekening houdend met inflatie zijn Mexicaanse arbeiders er volgens kredietbeoordelaar Moody's op achteruitgegaan. Analisten kunnen die cijfers positief uitleggen: Mexico heeft zijn concurrentievoordeel behouden. Het land bleef aantrekkelijk voor grote bedrijven.

De Mexicanen verdienen graag wat meer en staan daarin niet alleen. Ook de vakbonden in Canada en de Verenigde Staten pleiten luidkeels voor betere arbeidsomstandigheden in Mexico.

De lage lonen zijn een belangrijk thema in de Nafta-onderhandelingen, bevestigde de Canadese hoofdonderhandelaar Steve Verheul in Mexico-Stad, waar gisteren de tweede ronde gesprekken werd afgerond. De onderhandelingen over Nafta zijn afgedwongen door de Amerikaanse president Trump, die een kleiner handelstekort wil met Mexico en nog altijd dreigt om het akkoord simpelweg op te zeggen.

Ook voor Mexico is het handelsverdrag geen onverdeeld succes. Mexico's exportpositie is verbeterd, de productie is er complexer geworden en de integratie met de Amerikaanse economie is versterkt, meldt Moody's. "Maar Mexico heeft niet de supergroeicijfers gekregen die werden verwacht door liberalisatie van de economie. En kijkend naar lonen en de productiviteit is het gat met de VS eerder gegroeid dan gekrompen."

De cijfers spreken voor zich: van 2001 tot 2015 groeide het uurloon in de Mexicaanse productieindustrie met 9 procent. Ontzettend weinig vergeleken met bijvoorbeeld Brazilië (120 procent), Zuid-Korea (152 procent) of China (587 procent, 2002-2013). Als oorzaak worden de zwakke arbeidsrechten van Mexicanen genoemd. Het minimumloon bedraagt er 80 pesos per dag (3,78 euro). Een werknemer in een Mexicaanse autofabriek verdient zonder extra's 6 dollar per uur, in de VS is dat 28 dollar.

Werkende klasse

Nafta heeft arbeiders in alle drie landen pijn gedaan, zei Jerry Dias, voorzitter van de brede Canadese vakbond Unifor bij een Nafta-demonstratie in Mexico-Stad. Het is tijd om de fouten van het verleden te herstellen, zei hij. "Nafta is voor de werkende klasse een verschrikkelijk handelsakkoord geweest."

De klachten zijn niet nieuw. Al in de jaren negentig waarschuwden vakbonden voor het lageloneneffect van Nafta. Bedrijven zouden wegtrekken naar Mexico en de banen voor laaggeschoolde Canadezen en Amerikanen meenemen.

Het tegenargument was dat Mexicanen dankzij de vrijhandel konden opklimmen naar een hoger welvaartsniveau en dan producten zouden afnemen uit de andere Nafta-landen. Vakbonden noemden dat toen al een mythe en miljardair Ross Perot legde uit waarom: "Mensen die geen geld verdienen, kunnen niets kopen."

Mexicaanse politici en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven verzetten zich tegen een verhoging van het loon in het land. Meer handel is de oplossing voor dit probleem, zegt Bosco de la Vega, hoofd van de Mexicaanse lobby voor boeren, tegen Reuters. "Mexico kan niet ingrijpen in de arbeidsmarkt van de Verenigde Staten en Canada. Wij vragen hetzelfde: dat zij zich niet bemoeien met onze zaken."

De lonen zijn niet het enige lastige thema. Vooral de auto-industrie bezorgt de onderhandelaars hoofdpijn, omdat deze industrie voor een belangrijk deel het handelstekort van de VS met Mexico veroorzaakt en auto-onderdelen tijdens het productieproces vele malen de grens overgaan. Later deze maand moet vooruitgang worden geboekt in Washington.

Opkomende markten

De Mexicaanse president Enrique Pena Nieto is in China op de conferentie voor opkomende markten. Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika behoren – in tegenstelling tot Mexico –  tot deze zogeheten Brics-landen. De hype rond deze 'nieuwe supermachten' is wel voorbij, maar president Xi Jinping pleit op de top voor vrije wereldhandel. Hij waarschuwde voor landen die in zichzelf gekeerd raken en het akkoord van Parijs afwijzen. Mexico is in China om te trachten een bredere organisatie te komen: Brics Plus.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden