'Hand in hand lopende mannen zijn een succesvol symbool'

Mensen hebben een diepgeworteld verlangen om dingen te delen. Vandaar die massale betuigingen van steun op sociale media.

Na een aangrijpende gebeurtenis beklijft er vaak een iconisch beeld. Deze week verschenen er massaal foto's op sociale media van hand in hand lopende mannen, nadat een homostel in Arnhem klappen kreeg van een groep jongeren.


De hand in hand lopende mannen zijn bij uitstek een succesvol symbool, vindt cultuurcriticus Mieke Bal, gespecialiseerd in semiotiek. De kracht van een goed beeld zit volgens haar niet in letterlijke weergave, maar in dubbelzinnigheid. "Het is de combinatie van het gewone en het ongewone. Neem die foto van Pechtold en Koolmees. Dat zijn twee nette heren in pak. Heel ander soort types dan de mannen die dit weekend aangevallen zijn."


Bovendien staat het hand in hand lopen niet alleen voor liefde, zegt Bal. Het is ook een toespeling op de relatie tussen ouders en kinderen. "Dat is zorgend en heeft geen seksuele connotatie. Dat zorgende in combinatie met liefde maakt het schattig en geruststellend. Het is het omgekeerde van geweld."


Maar zo'n 'liefdesboodschap' moet ook weer niet doorslaan, vindt Bel, zoals bij de beelden van zoenende wereldleiders die na 'Charlie Hebdo' het net over gingen. "Dat is te ironisch, dat zullen ze nooit doen. Ze gooien liever atoombommen naar elkaar."


Dat mensen na een ingrijpende gebeurtenis massaal steunbetuigingen op sociale media uiten, zoals aan de makers van Charlie Hebdo of aan de terminaal zieke Tijn (6) die nagels lakte voor Serious Request, komt volgens massapsycholoog Hans van de Sande - naast oprechte empathie - voort uit het diepgewortelde verlangen van de mens om dingen te delen. "Door je uit te spreken tegen mensen die homo's niet dulden, laat je zien dat je dezelfde identiteit hebt als de anderen die dat doen. Het is een moderne manier om ergens bij te horen."


Honderd jaar geleden hoorden mensen 'automatisch' bij elkaar op basis van hun geloof of klasse, zegt Van de Sande. "Er was geen ontkomen aan. Dingen ondernam je samen met elkaar. Dat is met de opkomst van de verstedelijking verdwenen. Veel mensen vinden die nieuwe vrijheid prettig.


"Maar in een maatschappij waar iedereen langs elkaar heen loopt, weten we soms niet meer goed wie ze zijn. Mensen zijn sterke sociale wezens, dus zoeken we op sociale media naar nieuwe manieren om onze identiteit vorm te geven."


Maar of er echt iets verandert dankzij al die goedbedoelde woorden op Twitter en Facebook? Van de Sande betwijfelt het. Het is de vraag of de daders zich er iets van aantrekken. "Die zijn vaak niet voor rede vatbaar." Toch vindt hij dit soort acties wel zinvol. "Het is een subtiele manier om te laten zien dat je iets niet pikt. Het uitoefenen van een tegenkracht heeft ook een geruststellingsfunctie. Kijk, hier zijn we tegen en we zijn met veel."


Anderzijds kan zo'n houding negatieve reacties oproepen in het 'tegenkamp', zegt sociaal psycholoog Ilja van Beest. Door dit soort acties trekken mensen een grens: we horen bij Charlie Hebdo, of bij de mensen die hand in hand lopen. "Die categorieën helpen om je verbonden te voelen, maar het kan ook polariserend werken", zegt hij.


"Elke vorm van steun aan de slachtoffers kan in de ogen van daders als provocatie worden opgevat."

Blok: Kernwaarden cruciaal

Onderwijs in de kernwaarden van de Nederlandse samenleving is volgens demissionair van justitie Stef Blok (VVD) cruciaal bij het voorkomen van geweld tegen homoseksuelen. Hij gaat met zijn collega's van onderwijs bespreken of daar op scholen en in de opleiding voor docenten, voldoende aandacht aan wordt besteed.


Maar hij doet dat zonder dreigementen, zei hij gisteren in de Tweede Kamer. De SP vindt dat scholen die in gebreke blijven, financieel gekort moeten worden, of misschien zelfs helemaal gesloten. De afkeuring van het geweld tegen homoseksuelen was Kamerbreed, maar de analyse verschilt. De PVV spreekt van een islamitisch dan wel een Marokkanenprobleem, en van Marokkaans tuig. De partij wil dat het Nederlands paspoort wordt ingetrokken van de daders, wat volgens de minister niet kan.


Farid Azarkan vroeg de minister de PVV voor te houden dat de meeste daders van geweld tegen homo's geen Marokkanen zijn, maar autochtone Nederlanders. Op zich is dat volgens de minister waar, maar, zei hij, net zo waar is dat allochtonen zijn oververtegenwoordigd in de statistieken van geweld tegen homo's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden