Hampstead Heath, de Londense heide

Londen ligt aan mijn voeten. Nog maar een uur geleden spoedde ik mij door de drukke ochtendspits; langs kolossale en indrukwekkende gebouwen die er nu uitzien als schaakstukken op een groot speelveld. In de verte klinkt een ambulance, maar als ik de groene heuvel afdaal, hoor ik hem al niet meer. Een hond rent kwispelend op me af.

Bij 'Londen' denk je in eerste instantie niet bepaald aan natuur. In deze wereldstad van steen en beton zijn immers alleen platanen bestand tegen de vervuilde lucht. Nee, dan de Heath. Het ritje naar de buitenwijk Hampstead kost dertig minuten. Nog eens tien minuten lopen en je staat op Hampstead Heath, waar je de stadsdrukte letterlijk achter je laat: voor ons kwinkeleren de vogels steeds opdringeriger terwijl achter ons het geraas van het verkeer van Hampsteads hoofdweg geleidelijk vervaagt. Een eekhoorn springt weg voor een groepje dames dat hier zo te zien dagelijks samen de honden uitlaat.

In de 17de eeuw vluchtten de Londenaren al naar de groene oase van Hampstead Heath. In die tijd werd het dorpje Hampstead 'ontdekt' vanwege de frisse lucht en het bronwater. Geleidelijk groeide het uit tot een plek waar de huidige 'Grachtengordel' zich zeker thuis zou voelen. Met een beetje geld en/of aanzien woonde je in Hampstead of je bracht er enkele dagen door. Vanwege de vele kunstenaars en schrijvers noemde de Amerikaanse schrijver Washington Irving het 'een soort Londense Parnassus'.

Grenzend aan Hampstead ligt de 300 hectare grote 'Heath' (=heide), die zijn naam bepaald geen eer aandoet. Het beetje heide dat je er na lang zoeken aantreft, is opnieuw ingezaaid of geplant. Dat was ooit wel anders. Toen waren de arme, hoger gelegen gronden volop begroeid met heide en weidden de boeren er hun schapen. Maar ook hier het bekende liedje: zodra de boeren niet meer met hun her en der knabbelende schapen de meent opgaan, gaat het bergafwaarts met de heide. Jong opgeschoten boompjes die voorheen in de gulzige schapenbekken verdwenen, kregen de kans uit te groeien tot forse bomen, waardoor stukken heideland geleidelijk in bos veranderden.

Al in 1913 waren de typische heideplanten vrijwel uitgestorven op de Heath, maar in de jaren vijftig ging het pas echt achteruit. Toen verdwenen de laatste schapen en werden de konijnen, die door hun geknabbel eveneens aan het onderhoud van de heidevelden bijdroegen, getroffen door een dodelijke virusziekte. Het bos rukte op en de hei had het nakijken. Met behulp van maaimachines probeerde men in later jaren de schade weliswaar te beperken, maar dat had weer een ander (ongewenst) effect: het maaisel bleef liggen en verrijkte de grond met zijn voedingsstoffen. En op rijke gronden groeien nu eenmaal andere planten. Talloze soorten wilde bloemen delfden het onderspit, evenals de insecten die daar weer afhankelijk van zijn. Inmiddels is de fout ingezien en wordt het maaisel consequent weggehaald.

Midden in het opgeschoten bos staat ineens de aanzet tot een viaduct; in de 19de eeuw opgericht om toegang te geven tot een woonwijk, die gelukkig nooit is gebouwd. Wat rest zijn de idyllische bogen die met hun voeten in een meertje staan. Meerkoeten zwemmen er met hun jonkies door de gele plomp. Verderop straalt een clubje blauwe ooievaarsbekken. Zaailingen die uit naburige tuinen zijn overgewaaid. Ze mogen blijven, al wordt het zaaien van tuinplanten (wat af en toe gebeurt) niet aangemoedigd.

Dat is ook nergens voor nodig. De vele wilde bloemen (er zijn 200 soorten geteld op de Heath) zijn mooi genoeg. Het wuivende, bloeiende gras op de golvende vlaktes van Hampstead Heath is ook een lust voor het oog. Zeker in combinatie met de verspreid staande solitaire beuken, kastanjes en eiken.

De top van de 100 meter hoge Parliament Hill lijkt wel een magneet. Iedereen wil omhoog. Moeders duwen blazend hun wandelwagens de heuvel op en zelfs de honden racen met elkaar naar de top. Ook wij voelen ons verplicht tot de korte klim, al was het maar om de zuidelijk gelegen 'City' van een veilig afstandje te kunnen bekijken. Dan struinen we verder door het hoge gras.

Wanneer we ruim een uur later met de ondergrondse in Londen terugkeren, is het - na de uitgestrekte vlaktes van de Heath - wel even wennen in de plotseling nauw aandoende straten. Eigenlijk is de stad veel mooier als ze aan je voeten ligt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden