Hamas wil ook via verkiezingen de macht

In de aanloop naar de -inmiddels uitgestelde -Palestijnse parlementsverkingen doet de islamitische verzetsbeweging Hamas haar uiterste best zo vredelievend mogelijk over te komen. Peilingen wijzen uit dat de beweging op een groot aantal parlementszetels kan rekenen. Dat is een schrikbeeld voor president Aboe Mazen en zijn Fatah-beweging. Of Hamas dan de gewapende strijd tegen Israël staakt? Dat moet de kiezer bepalen, zegt geestelijk leider sjeik Hassan Joesef.

Met een brede glimlach en een weids gebaar, nodigt de geestelijk leider van Hamas op de Westelijke Jordaanoever sjeik Hassan Joesef, Nederland uit voor een gesprek in zijn kantoor. ,, Hamas is geen criminele of terroristische organisatie. Als het hoofd van het Nederlandse Vertegenwoordiging in Ramallah bang is voor ons, ben ik bereid om naar hem toe te komen. Hamas geniet het vertrouwen van het volk, heeft gekozen leden in de gemeenteraden. Verscheidene Europese vertegenwoordigers zijn hier al geweest, waarom Nederland dan niet? Laten we kennismaken! De uitermate voorkomende sjeik laat kopjes muntthee aanrukken voor de gasten. In plaats van handenschudden met de vrouwelijke bezoeker, maakt hij een kleine buiging met zijn hand op zijn hart en heet hij ons voortdurend ahlan wesahlan: van harte welkom.

Hamas (Islamitische Verzetsbeweging) is bezig met een charmeoffensief. Na de succesvol verlopen gemeenteraadsverkiezingen begin dit jaar waarbij hij zetels won in 50 van de 121 raden, en een groeiende populariteit, hongert Hamas naar macht. Hij wil op zijn minst deel uitmaken van een Palestijnse regering en bereidt zich daarom zorgvuldig voor op de parlementsverkiezingen.

Sinds de dood van Arafat half november heeft Hamas alle aanslagen gestaakt en in februari dit jaar sloot hij samen met de andere Palestijnse fracties een wapenstilstand, tahdia, of hoedna, met Israël. Die is eerder deze maand voor het eerst onder druk komen te staan na een zelfmoordaanslag en Hamas-raketaanvallen waarop Israëlische wraakacties volgden. Daarnaast ontstonden er in de Gazastrook interne Palestijnse gevechten tussen Hamas en de Palestijnse Autoriteit.

Het heeft vooral te maken met de Israëlische ontruiming van de Gazastrook in augustus. Hamas wil meer betrokken worden bij het verdelen van de buit. Verder eist hij duidelijkheid over de parlementsverkiezingen, die half juli zouden worden gehouden maar zeker twee maanden zijn uitgesteld door president Aboe Mazen, omdat Hamas op grote winst kan rekenen.

Maar de sjeik probeert de broederlijke twisten zoveel mogelijk te bagatelliseren: ,, We hebben een goede relatie met de Palestijnse Autoriteit, een erg goede relatie. We respecteren president Aboe Mazen, die democratisch gekozen is door ons volk. Hij ontkent dat Hamas de Palestijnse Autoriteit in verlegenheid brengt door de raketaanvallen: ,, Integendeel, we hebben Fatah alle mogelijkheden gegeven te werken tijdens de tahdia. Wij zijn niet verantwoordelijk voor de schendingen daarvan, dat is de bezetting met zijn arrestaties, executies, en bouw van nederzettingen en de muur. De vijftigjarige Joesef, geboren in een dorp bij Ramallah, behoort tot de meer gematigde, geestelijke leiders van Hamas. Hij staat bekend om zijn pragmatisme en is een politicus bij uitstek. In november werd hij uit een Israëlische gevangenis ontslagen, na te zijn veroordeeld wegens medewerking aan de financiële organisatie van Hamas.

Maar in de Gazastrook zijn de Hamasbroeders minder mild over hun president. Geestelijk leider sjeik Zahar zegt daar openlijk dat hij het vertrouwen heeft verloren in de corrupte Palestijnse Autoriteit, dat Hamas de macht gaat uitoefenen in Gaza en dat Fatah deel mag uitmaken van hun regering. Abdel Hadi van de Jeruzalemse denktank Passia verklaart de radicaliteit van Hamas in de Gazastrook vooral uit de grote hoeveelheid wapens die de beweging daar bezit en die haar sterk maakt. Op de Westoever kan Hamas zich minder rijk rekenen.

De beweging heft veel van haar steun juist te danken aan dit gewelddadig verzet: voor veel Palestijnen zijn zelfmoordactivisten helden, die zich opofferen voor hun vaderland. In tegenstelling tot de heersende leden van Fatah, die voor het pluche hebben gekozen. De vraag is natuurlijk hoe Hamas een legitieme, verkiesbare partij denkt te kunnen worden als hij nog met beide benen in het gewapend verzet staat.

Hassan Joesef wuift deze contradictie weg: ,, De reden voor ons verzet is niet verdwenen. Dat is de bezetting van ons grondgebied. We hebben altijd beide wegen gevolgd om ons doel te bereiken: van politiek, van onderhandelen, en aan de andere kant van verzet! Hij blijft vaag over de vraag wanneer Hamas dan zal stoppen met geweld tegen Israël en praat wat over dat ,, de kiezer die dat tijdens de komende verkiezingen zal bepalen.

Maar nu wil Hamas eerst zo snel mogelijk legitimiteit veroveren, intern en naar buiten toe.

In de eerste plaats doet hij pogingen kandidaten van allerlei gezindten op de kieslijst te krijgen.

Een hoge Fatahfunctionaris op het ministerie van sociale zaken zegt te zijn benaderd door Hamas en overweegt zelfs met de groepering in zee te gaan. In het Deheisje vluchtelingenkamp bij Bethlehem bijvoorbeeld, vertelt inwoner Aboe Kais dat ,, diverse mensen hier gesprekken hebben gevoerd met Hamas, terwijl het kamp bekendstaat als een bolwerk van het linkse Democratisch Front voor de Bevrijding van Palestina. Maar de steun in het kamp is de laatste jaren toegenomen vanwege de kritiek op de Palestijnse Autoriteit. Iedereen vindt ze corrupt, en hij stopt ter illustratie zijn handen in zijn zakken. Zakkenvullers.

Een plaats op een Hamas-kieslijst levert voorlopig vooral een worsteling op met de gevestigde orde. Een hoge diplomaat van de UNWRA (de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen) vertelt dat enkele Palestijnse werknemers in Gaza bij hem op kantoor verschenen om te zeggen dat ze uit zouden komen voor Hamas tijdens de verkiezingen voor de gemeenteraden, afgelopen mei. ,, Wij kunnen hen niet in onze organisatie hebben, dus moesten ze ontslag nemen. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen werden sommigen van hen niet gekozen, en vervolgens kwamen ze woedend bij mij omdat ze nu helemaal geen baan meer hadden. Abdel Hadi van denktank Passia verklaart de Hamas-tactiek om uit het hele politieke spectrum kandidaten te werven ook uit pragmatische redenen: het zou de extremistische moslim Hamas-leden, die op de Israëlische dodenlijst staan, bescherming bieden.

Zelf geeft de sjeik als reden: ,, Onze visie op de islam is geen gesloten, beperkte. Wij staan open voor alle religies. Lachend voegt hij eraan toe dat hij zelf dertien jaar christelijk onderwijs heeft genoten in Ramallah op een lutheraanse school. Om vervolgens in Jeruzalem islamitisch recht te studeren, waarin hij zijn kandidaats behaalde. ,, We zijn tegen strijd tussen verschillende culturen en we veroordelen ten stelligste de bomaanslagen zoals in Londen en elders in de wereld. Onze godsdienst is gebaseerd op wetten, grondrechten en democratie, zoals in het westen. Hij bevestigt dat Hamas de islamitische grondwet, de sjaria, wil invoeren. Denkt hij niet dat dat onacceptabel is voor de christelijke minderheid? Lachend: ,, Nee! We hebben zelfs christenen op onze lijst in Bethlehem staan en ze zijn voor ons in de gemeenteraad gekozen! Een ander element van het charmeoffensief, is het benadrukken van de sociale betrokkenheid en de bestuurlijke ervaring van Hamas. Sjeik Joesef: ,, Onze politieke ervaring is niet van gisteren. Wij hebben sinds onze oprichting in 1988 altijd dichtbij het Palestijnse volk gestaan. Scholen hebben we gevestigd, kinderopvang gecreëerd, werkgelegenheid geschapen voor vrouwen, bijvoorbeeld in naaiateliers, zonen van martelaars gesteund, en voedsel uitgedeeld. Dit alles is ons van nut in het bestuur van de gemeenten en straks in het parlement. En ook wat dat betreft steekt Hamas gunstig af bij Fatah, die het werk aan de basis heeft veronachtzaamd en het liefst tijdrovende en geldverspillende ministeries laat draaien, zonder concrete resultaten.

Volgens onderzoeker Abdel Hadi zou Hamas wel een 40 procent van de parlementszetels kunnen winnen, tegen 30 procent voor Fatah. Het is de nachtmerrie van Aboe Mazen en de internationale gemeenschap en de reden waarom die verkiezingen zijn uitgesteld. Maar in een democratie moet het volk kunnen spreken. En wie durft straks het contact te weigeren met Hamas-parlementariërs?

De Nederlandse vertegenwoordiging gaat in ieder geval niet in op het geflirt van de sjeik. Zij wil geen commentaar geven op de uitnodiging van de islamitische beweging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden