Hallucinerende tijdloosheid van Theo Angelopoulos

Sterren zijn er genoeg, maar echt opzienbarende dingen gebeuren er niet in Cannes dit jaar. De vijf verschillende dailies van filmvakbladen die hier verschijen doen juichend kond van alle deals die worden gesloten, maar de roddelpagina's laten zich moeilijk vullen. De enige potentiële rel lieten ze liggen voor de Herald Tribune: de kersverse Franse minister van cultuur, Philippe Douste-Blazy, werd bij zijn bezoek aan het festival met taartjes bekogeld. Verder: De MTV-party, normaal gesproken het hoogtepunt van het feestcircuit, viel tegen dit jaar: een score van slechts twee van de vijf martini's in de party-rubriek van The Hollywood Reporter. Tina Turner was al snel verdwenen en de bezoekers kregen condooms bij de uitgang.

Ook op ander niveau is er weinig aanleiding tot rumoer. Alleen de precieze leeftijd van de jeugdige amateurspelers in het seksueel expliciete 'Kids', daar wordt over gediscussieerd. En vanaf vandaag misschien over het bespottelijke einde van Xavier Beauvois' 'N'oublie pas que tu vas mourir', die donderdag zijn première beleefde. De seropositieve hoofdpersoon, gespeeld door de jonge regisseur zelf, laat zich in de laatste vijf minuten van de film overhoop schieten in voormalig Joegoslavië. Een meer stupide statement over oorlog of aids is moeilijk denkbaar.

Beauvois moet zeker gaan kijken naar 'To vlemma tou Odyssea' ('De blik van Odysseus', hier bekend als 'Le regard d'Ulysse') van de Griekse meester Theo Angelopoulos. Alleen al de wijze waarop deze film omgaat met de oorlog in voormalig Joegoslavië verdient een aparte Gouden Palm. Angelopoulos durft de actuele tragiek van Sarajevo net zo mooi te laten zijn als de troosteloze en tijdloze lokaties van Tarkovski. Het orkest dat tussen de ruïnes doorspeelt in de mist is even schrijnend als de gedachte aan musici in een concentratiekamp. Als het mist is het feest in Sarajevo, want dan kan men dansen zonder gezien te worden. Geen andere film over of uit voormalig Joegoslavië die ik zag maakt het leed zo voelbaar. En deze episode is slechts een onderdeel van de drie uur durende film.

Als een eenzaam meesterwerk torent 'To vlemma tou Odyssea' boven al het andere uit: dit is de enige film waarvan je zeker weet dat mensen er over tien jaar nog naar zullen kijken. De Odysseus uit de titel is een Griekse filmmaker die uit Amerikaanse ballingschap terugkeert naar zijn vaderland, gespeeld door Harvey Keitel. De onbevangen blik die hij zoekt is die van de gebroeders Manakias, filmpioniers die aan het begin van deze eeuw een nooit ontwikkelde en zoekgeraakte film maakten over de rijke cultuur van de Balkan. De queeste van de geobsedeerde filmmaker leidt hem door Albanië, Macedonië, Bulgarije en Roemenië, om te eindigen in de - ook in werkelijkheid fameuze - cinematheek van Sarajevo.

Bij voorbaat hulde aan de dappere distributeur die Angelopoulos' film durft uit te brengen. Makkelijk zal dat niet zijn. De reis van Keitel is traag en somber, maar vol met hallucinerende beelden. De gigantische kop van Lenin die, alvorens het afgebroken standbeeld over de rivier vervoerd wordt, door de lucht zweeft, herinnert aan de vliegende Christus uit de opening van 'La dolce vita'. De stille onrust op straat, met mensen die schuilgaan onder hun paraplu's, herinnert aan de politieke spanning van films uit de jaren zeventig. Zo heeft de hele film een allure die verloren leek, niet meer van deze tijd. Angelopoulos trekt zich van de tijd niets aan. 'My only intention was to make this film' schrijft hij als enige toelichting in de catalogus, met de arrogantie van een genie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden