Halbe Zijlstra had nou net tot ieders verrassing zijn bestemming gevonden

Halbe Zijlstra na zijn aftreden in de gang van het Tweede Kamergebouw Beeld Maarten Hartman
Halbe Zijlstra na zijn aftreden in de gang van het Tweede KamergebouwBeeld Maarten Hartman

Na aanvankelijke scepsis werd Halbe Zijlstra de laatste weken geprezen als minister van buitenlandse zaken. Tot de val. Verslaggever Marten van de Wier volgde het debat en de nazit voor Trouw. Onderaan leest u zijn tweets. En wie volgt Zijlstra eigenlijk op? Een aantal namen circuleren.

Stapels oude Ludlum-detectives lagen er in de Amsterdamse Melkweg. Denk aan titels als ‘de Icarus agenda’ en ‘de Moskou vector’. Er hing een blauwe racefiets. Zijlstra’s opvatting dat ‘Nederland maar een verwend land is’ hing groot aan de muur.

Het was 2011. Halbe Zijlstra was als staatssecretaris van cultuur begonnen met zijn missie om 200 miljoen te bezuinigingen. De Melkweg maakte de tentoonstelling HALBE, waarin de beleidsvisie van Zijlstra centraal stond. ‘Zijlstra ziet politiek als een bergetappe’, zei het persbericht. ‘Eerst omhoog, afzien, dan de afdaling als beloning.’

Halbe Zijlstra kwam niet kijken. Dat neemt niet weg dat de tentoonstellingsprogrammeur het verloop van Zijlstra’s carrière juist voorspelde: na de verwijten die Halbe Zijlstra kreeg als staatssecretaris, kwam de beloning van de VVD-top. Eerstin 2012, toen hij voorzitter van de fractie in de Tweede Kamer mocht worden. Zijn taak was toen het VVD-profiel te bewaken terwijl die regeerde met de linkse PvdA. Het maakte dat hij soms wat ver naar de rechterkant moest overhellen, bijna de PVV-flank in. “Prachtig dat Nederland zo’n tolerant land is”, zei hij in 2016. “Maar te vaak zie ik tolerantie verschuiven naar goedpraten en wegkijken.”

Verstand van geopolitiek

Zijn tweede beloning volgde in oktober vorig jaar, toen Zijlstra minister van buitenlandse zaken werd. Buitenlandse zaken?, vroeg toen hier en daar eens iemand, want zelf had Zijlstra altijd gezegd dat hij vooral aasde op het ministerie van sociale zaken. Maar bij navraag bleek de geboren Fries wel degelijk verstand van geopolitiek te hebben. Hij had bijvoorbeeld als zelfstandig projectmanager tussen 2001 en 2003 in Mexico-Stad gewoond, waar hij een opdracht uitvoerde voor Shell en later ook in Londen. Daar zou het zaadje zijn geplant voor Zijlstra’s uitheemse interesse. Bovendien: iedereen had hem kunnen zien en horen praten op het VVD-congres in Leeuwarden in 2016, waar hij vertelde over zijn bezoek aan de datsja van Poetin.

Zijn optreden als minister verbaasde vriend en vijand. Hij leek zich zelfs te ontpoppen als een bedachtzaam bewindspersoon, over wie bijvoorbeeld D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma zei dat hij ‘alle facetten van diplomatie beheerst’. Het voorzitten van de VN-Veiligheidsraad, een opgave voor komende maand, leek opeens een taak die wel aan Zijlstra was besteed.

Leugen

Helaas, die goede pers verdween meteen toen deze week bleek dat hij zijn aanwezigheid in Poetins buitenhuis had verzonnen. Het speet hem, zei hij. Daarmee kon hij niet voorkomen dat critici al zijn eerdere verontschuldigingen weer oprakelden: die uit 2016, toen hij had uitgeroepen dat RTL ‘Zwarte Piet vermoordt’ door alleen nog maar roetveegpieten op televisie te brengen, of die van 2015, toen hij ten onrechte had gezegd dat asielzoekers naar Nederland komen voor plastische chirurgie, ooglidcorrecties en borstvergrotingen.

Zelfs over die andere wereldgebeurtenis waarvan Zijlstra zei dat hij erbij was, rezen vragen. Met zijn eigen ogen zag hij in 2003 een bomaanslag in Bogota. “Als iedereen nu alles van mij in twijfel trekt”, zei hij gisteren tegen Elsevier, “wordt het heel lastig”. Een paar uur later had hij zijn conclusie getrokken.

Wordt Hennis de nieuwe minister?

Nu Sigrid Kaag tijdelijk de taken van Halbe Zijlstra waarneemt, kan de VVD op zoek naar een nieuwe minister van buitenlandse zaken. Dat duurt mogelijk enkele weken.

De naam die onmiddellijk naar boven komt is Jeanine Hennis, in het vorige kabinet minister van defensie. Zij moest in oktober vorig jaar aftreden vanwege een dodelijk mortierongeluk in Mali. Het gevolg was dat Hennis niet kon doorschuiven naar Buitenlandse Zaken.

Kan dat nu alsnog? Onmogelijk is het niet. CDA’er Piet Hein Donner trad in september 2006 af als minister van justitie vanwege de Schipholbrand. Vijf maanden later werd hij minister van sociale zaken.

Een andere naam die steeds terugkeert als mogelijke minister van buitenlandse zaken: Han ten Broeke, op dit moment VVD-Kamerlid en zeer ervaren op dit terrein.

Lees ook: Zijlstra struikelde over een leugen, maar jokken hoort wel bij buitenlands beleid

En: Halbe Zijlstra, de rechtse houwdegen die diplomaat werd, stapt op

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden