HAKKELAAR-PROCES

AMSTERDAM - Maanden is er over de kroongetuigen gediscussieerd, voor- en tegenstanders hakten fel op elkaar in. Maar in het Amsterdamse Hakkelaar-proces hebben die kroongetuigen pas deze weken een gezicht gekregen. Ex-garagehouder Ad Karman en diamantair Fouad Abbas waren in levende lijve aanwezig om aan de tand gevoeld te worden door de advocaten van de mensen die zij beschuldigen.

HANS MARIJNISSEN

Hoewel de rechtbank uiteindelijk moet beoordeelen of justitie bewijs tegen verdachten mag verzamelen door andere verdachten te belonen met strafvermindering, worden na de eerse discussies en aanvaringen in de rechtzaal al wel de eerste haken en ogen van de kroongetuige-regeling zichtbaar.

Vreemd genoeg staan de begrippen proportionaliteit en subsidiariteit, aan de hand waarvan gemeten kan worden of de deal toelaatbaar is, nauwelijks ter discussie. Een zwaar opsporingsmiddel als de kroongetuige mag alleen worden ingezet tegen zware misdrijven (proportionaliteit). En het moet duidelijk zijn dat het ook echt nodig was naar dit paardenmiddel te grijpen omdat andere methoden geen soelaas bieden (subsidiariteit).

Als iets de afgelopen procesdagen duidelijk is geworden is dat de Hakkelaar en zijn partners mega-verdachten zijn en dat de politie de bende nooit had kunnen oprollen zonder kroongetuigen. “We hadden verder geen spat bewijs”, aldus hoofdofficier Vrakking onlangs, en politiemensen die op de zitting moesten getuigen hebben dat erg aannemelijk gemaakt.

Wat wel opvalt is dat de betrouwbaarheid van de kroongetuigen erg moeilijk te bepalen is. Hun motieven liegen er niet om. Karman wilde koste wat kost uit de gevangenis (“ik zou er alles voor over hebben”) en had wraakgevoelens ten opzichte van Johan V. die de Franse politie zou hebben getipt dat Karman met hasj bezig was. Abbas merkte zelf dat de Nederlandse justitie hem op de hielen zat en meldde zich daarom vrijwillig: hij verkoopt liever andermans huid.

Beide kroongetuigen hebben er dus belang bij een door justitie gewenste verklaring af te leggen. En of die verklaring strookt met de waarheid is een tweede. Abbas heeft in ieder geval geen moeite met liegen: hij legde zeven leugenachtige verklaringen af voordat hij met de nu als waarheid benoemde getuigenis kwam.

Voor de verdediging en de rechtbank blijkt het uiterst moeilijk de getuigen te bevragen over hun afgelegde verklaringen. Alhoewel voorzitter F. Lauwaars veel ruimte neemt en geeft om Karman en Abbas kritisch te verhoren, stranden de vragen op een onneembare barrière. Omdat de getuigen ook verdachten zijn, mogen zij zich beroepen op het verschoningsrecht als de vragen gaan over door henzelf gepleegde strafbare feiten. En omdat alleen zijzelf kunnen bepalen of hun antwoord de eigen situatie raakt, kunnen de kroongetuigen eigenlijk iedere vraag weigeren, waarmee ze wel erg veel meer rechten hebben dan collega's die nièt met justitie meewerken.

Om toch te controleren of getuigen de waarheid spreken, moet de rechtbank, heeft de voorzitter aangekondigd, veel aandacht schenken aan de details in de verklaringen en onderzoeken of deze overeenkomen met de gegevens uit onafhankelijk politie-onderzoek. Dat is wellicht doenlijk, maar duidelijk is dat de positie van een kroongetuige een geheel andere is dan die van de gewone getuige, die niet bijvoorbaat hoeft te worden gewantrouwd.

De advocaten van de Hakkelaar en Co beklagen zich er voortdurend over dat justitie met een even grote of zelfs grotere drugshandelaar hun cliënt achter tralies probeert te houden. Het openbaar ministerie heeft laten weten dat dit justitie weinig kan schelen, omdat de strafbare feiten van de kroongetuigen niet dit proces betreffen.

Dit getuigt van een pragmatisme waarvoor veel te zeggen is. Het maakt justitie niets uit dat Abbas wellicht een grotere crimineel was: van de verdachten heeft Nederland nu eenmaal meer last. Zij zijn Nederlandse ingezetenen, waren actief in Nederland en investeerden hun criminele geld in Nederlands onroerend goed, is de verdenking. Abbas was de man op de achtergrond.

Na zijn kroongetuigenis in Nederland wordt Abbas wellicht door een ander land als verdachte vervolgd. Niet uit te sluiten is ook dat er internationaal afspraken zijn gemaakt dat criminelen die in het ene land als kroongetuige zijn opgetreden, door een ander land later als verdachte worden afgestraft. Hoe het ook zij: Nederland heeft met getuige Abbas zijn stoep schoon, en zijn verraad van de onaantastbaar gewaande Hakkelaar zal ook preventief werken. Want bendes-met-plannen weten nu dat in het criminele milieu - waarop alles op onderling vertrouwen is gebaseerd - ook lieden rondlopen die niét te vertrouwen zijn.

Er kan veel over de kroongetuigenregeling worden gezegd: zònder waren de Hakkelaar en zijn medeverdachten nooit voor de rechter gebracht. Critici van diepte-infiltratie, groei-informanten en kroongetuigen berusten in de constatering dat bepaalde vormen van zware en ontwrichtende criminaliteit niet kunnen worden vervolgd. De kroongetuige-regeling zoals deze gestalte krijgt is als een wormenkuur uit de jaren zestig: smerig maar effectief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden