HAKKELAAR-PROCES

AMSTERDAM - Het is een zaak van minstens 170 000 kilo hasj, van kleine jongens die door smokkel giganten zijn geworden, van internationale netwerken en duistere witwasconstructies. Toch zal de strafzaak tegen drugsbaron 'de Hakkelaar' die morgen begint en tot januari zal duren, vooral het 'proces van de kroongetuigen' worden, van de pentiti. En van de vraag of de Italian way die justitie is ingeslagen wel past in het Nederlandse rechtssysteem.

HANS MARIJNISSEN

In Fort Parnassus, zoals de Amsterdamse rechtbank aan de gelijknamige weg tijdens het proces wordt genoemd, staan morgen in totaal drie verdachten voor het hekje. Hoofdverdachte is Johan V., alias 'de Hakkelaar' die formeel wordt beticht van deelname aan een criminele organisatie en de grootschalige smokkel van hasj. Naast hem in de verdachtenbank zitten zijn zakenpartners Koos R. en Bertus K..

De officieren van justitie, M. Witteveen en F. Teeven, hebben met deze drie heren, de top van een mega-bende voor de rechter gebracht. Als uitvloeisel van het zogenoemde Kolibri-onderzoek van de Fiod zijn de afgelopen jaren al tal van zetbazen en ondergeschikten voor de rechtbank verschenen. De naam van de Hakkelaar stond zo'n beetje in elk dossier over smokkelschepen als Aquarius, Moana B., en de combinatie Pacific Tide 3 en Giant 4. Maar de topman zelf kon nooit worden aangehouden.

Garagehouder

Justitie had ook weinig grond om hem te arresteren omdat niemand belastende verklaringen tegen hem durfde af te leggen: zijn bende stond bekend als zeer gewelddadig. In die onaantastbaarheid kwam verandering toen de Amsterdamse garagehouder Ad Karman zich vanuit de Parijse Santé-gevangenis bij justitie meldde. Karman wilde wel wat kwijt over zijn vroegere chef die volgens zijn zeggen indirect voor zijn arrestatie zorgde, omdat Karman een eigen hasjlijn wilde opzetten. In januari lukte het de politie eindelijk ook de Hakkelaar in Hilversum te arresteren.

In de pro-forma-zaken die voorafgaand aan het proces van morgen zijn gehouden, is gebleken dat justitie in zijn strijd tegen top-criminelen als de Hakkelaar erg ver is gegaan. Karman, die als kroongetuige in het proces moet optreden en als het ware als fundament onder het bewijs ligt, is in ruil voor zijn belastende verklaring vrijgelaten uit de Parijse gevangenis, en hem is door de Nederlandse justitie absolute veiligheid gegarandeerd.

Hij verblijft met een justitie-salaris op een geheime plaats, en hoeft voor een strafzaak of vonnis niet te vrezen: Hij heeft de toezegging dat, al wordt hij door een rechter voor grootscheepse hasj-smokkel veroordeeld, hij niet zal worden vastgezet. Die toezegging gaat een stuk verder dan een beslissing van justitie niet tot vervolging over te gaan. Met deze deal zet justitie de rechter feitelijk buiten spel.

Om niet op één paard te wedden, zijn Witteveen en Teeven met graagte ingegaan op het aanbod van een tweede spijtoptant: Fouad Abbas Abdullah. De 57-jarige Indiër heeft nog gedetailleerdere en dus meer belastende verklaringen over de Hakkelaar afgelegd. Abbas zegt bemiddelaar voor de Hakkelaar te zijn geweest. In ruil voor zijn verklaring en een 'boete' van 1,8 miljoen gulden, hoeft hij niet bang te zijn ooit nog door justitie te worden lastig gevallen.

Justitie weet dat zij met de beloftes aan de spijtoptanten ver is gegaan. Volgens officier Teeven is de vrijheid die de criminelen is beloofd in ruil voor een verklaring 'het allermoeilijkste punt'. “We hebben ons afgevraagd of we zover moesten gaan. Uiteindelijk hebben we geoordeeld dat het toch nèt verantwoord is, maar ik ben er niet zeker van dat we het nog eens zullen doen”, aldus Teeven. Advocaten van de Hakkelaar, vader en zoon Moszkowicz, stellen dat justitie met de deal alle grenzen heeft overschreden. De kroongetuige is wettelijk niet geregeld, de strafkwijtschelding is zeer vergaand, de spijtoptanten zouden belang hebben bij belastende verklaringen en de kroon-getuigen zijn in de ogen van de verdediging grotere criminelen dan hun eigen cliënt. Zo zou de Hakkelaar slechts een ondergeschikte van Abbas zijn geweest.

Deskundigen als hoogleraar strafrecht Theo de Roos, vinden dat er een te hoge prijs wordt betaald. “De inbreuk op de rechterlijke souvereiniteit wordt nu gebruikt als opsporingsmiddel”, aldus De Roos. Volgens hem heeft het openbaar ministerie grote risico's genomen: niet alleen bestaat de kans dat de rechter het OM niet-ontvankelijk verklaart of de verdachte vrijspreekt omdat het bewijs niet door de beugel kan, maar ook kan de verdachte wel achter de tralies gaan, maar dan op grond van onbetrouwbaar bewijs. En willen we dat in Nederland, vraagt De Roos zich af.

Volgens de Nijmeegse hoogleraar P. Tak, expert op het onderwerp 'kroongetuige' en vermoedelijk getuige-deskundige in de Hakkelaar-zaak, is de deal in overeenstemming met de wet. Justitie hoeft volgens hem een rechterlijk vonnis helemaal niet uit te voeren. Maar de deal is volgens hem geen fraaie: als justitie slechts niet-vervolging had beloofd, was er een stuk minder 'gedonder' geweest.

De rechtbank zal in het vonnis antwoord moeten geven op de vraag of er in de Nederlandse rechtsstaat plaats is voor een zeer vergaande kroongetuige-regeling. Zegt de rechtbank daar principieel 'nee' tegen, dan is de logische consequentie dat de man die ervan wordt verdacht Neerlands zwaarste crimineel te zijn, in vrijheid de rechtszaal kan uitlopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden