Haitink triomfeert ook zonder Mahler

Herhaling vrijdagavond in Amsterdam, zondagmiddag in Rotterdam (gelijktijdige radiouitzending van de opname van dinsdag). Tsjaikowski wordt door de NOStelevisie uitgezonden op 1 januari '93 om 23.15 u. via Nederland 3. Mahler 7 gaat op 23 en 27 (matinee) in Rotterdam, op tweede Kerstdag als VARA-matinee in Amsterdam. Volgend jaar december komt Haitink bij het RPhO terug met werken van Webern (Passacaglia), Mahler (Adagio 10de symfonie) en Brahms (vierde symfonie).

Volgende week komt Mahlers zevende symfonie aan de beurt, maar de start maakte Haitink - hoogstwaarschijnlijk tot zijn eigen opluchting - nu eens zonder zijn lijfcomponist. Hij triomfeerde er niet minder om, want op de eerste plaats is hij natuurlijk gewoon een heel groot dirigent en musicus, en op de tweede plaats wordt wel eens over het hoofd gezien hoe breed zijn repertoire is.

Stravinsky is bijvoorbeeld een van zijn grote liefdes. De drie bekendste balletten - Vuurvogel, Petroesjka en Sacre du Printemps - kent hij uit en te na, ook van door hem geleide voorstellingen in Covent Garden, en zijn visie op 'The Rake's Progress' in de beroemde Hockney-produktie voor het Glyndebourne Festival maakte geschiedenis. Een minder bekend Stravinsky-ballet, 'Le baiser de la fee', combineerde hij nu in Rotterdam met een andere favoriet, de zesde symfonie van Tsjaikowski.

Een logische combinatie, want Stravinsky was een groot bewonderaar van Tsjaikowski, vooral van diens balletten. Stravinsky haalde voor deze feeerieke kus zijn muzikale bouwstenen uit liederen en pianowerken van Tsjaikowski. Wat hij met dat materiaal deed, gaat veel verder dan alleen instrumenteren, maar in zijn orkestratie vind je de bewondering voor de grote voorganger duidelijk terug: aan betoverende klanken geen gebrek.

In zijn geheel is dit ballet geen sterk concertstuk, hoewel er een aantal heel sprekende fragmenten in zit en de wonderschone klankkleuren over het geheel de adem wel doen stokken. Zeker als ze zo worden uitgevoerd als nu. Haitink hield de drie kwartier durende lijn toch wel vast, maar wist vooral de Rotterdamse musici te bezielen tot het allerbeste wat ze in huis hebben. De malaise van de laatste tijd was ineens voorbij: in alle dynamische schakeringen was het orkest tot talloze subtiliteiten in staat, met prachtig werk van de blazers, die de ene oorstreling na de andere op je afvuurden.

Eenzelfde inzet was in Tsjaikowski's 'Symphonie pathetique' in nog hogere mate aanwezig. Het behoort bepaald niet tot mijn favoriete werken, maar in zo'n uitvoering kan ik er wel van genieten.

Haitink onderkent de dramatische kracht van deze muziek ten volle, gaat scherpe tegenstellingen niet uit de weg, timmert lustig met Tsjaikowski's leed aan de weg. Toch slaagt hij er voortdurend in elk gevoel van banaliteit, van kitscherige overdrijving uit te bannen. Het is een nuchtere aanpak, geen afstandelijke, want meeslepend was die interpretatie zeker. Niet door een vloed aan Russische tranen, maar door het heldere licht op Tsjaikowski's orkestratiekunst en de virtuoze, stralend mooie maar ook heel warmbloedige manier waarop het RPhO daarmee om kan gaan. Althans, als het op zo'n niveau wordt uitgenodigd om zich technisch en muzikaal van zijn beste kant te laten horen. Het orkest is duidelijk apetrots op zijn samenwerking met Haitink, maar het kan daar op artistieke gronden ook vooral heel blij mee zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden