Haïti op weg naar democratisch bestuur

PORT-AU-PRINCE - Het was op verschillende plaatsen een chaos, er was intimidatie van politieke tegenstanders, er is gerommeld met stembiljetten. Maar niettemin zijn internationale waarnemers het er over eens dat de verkiezingen in Haïti voor meer dan honderd parlementszetels en tweeduizend burgemeestersposten eerlijk genoeg zijn verlopen om als rechtsgeldig te kunnen worden bestempeld.

BERT VAN PANHUIS

De dikwijls chaotische voorbereiding van de eerste vrije verkiezingen sinds de coup tegen president Jean-Bertrand Aristide in het najaar van 1991 was er de oorzaak van dat op veel plaatsen afgelopen zondagochtend niet vanaf zes uur kon worden gestemd, maar dat de bureaus pas later op de morgen open gingen. De CEP, de voorlopige centrale kiesraad, besliste later op de dag dat de Haïtianen in ieder geval twaalf uur lang de tijd moesten hebben om hun stem uit te brengen en dat sommige bureaus dus niet om zes uur 's avonds de deur hoefden te sluiten. In een aantal gebieden was het zo'n chaos dat besloten werd dat daar ook gisteren mocht worden gestemd.

Tegen het slot van de verkiezingsdag concludeerde het waarnemersteam van de Organisatie van Amerikaanse Staten, dat driehonderd waarnemers uit 31 landen over het hele land had verspreid om een oordeel te kunnen vellen dat er weliswaar onvolkomenheden in de procedure zaten maar dat het stemmen soepeler verliep, naarmate de dag verstreek. “Later op de dag raakten de functionarissen meer ingewerkt, werden de rijen kiezers korter en was de sfeer over de hele linie ordelijk en vreedzaam”, aldus de oud-president van Colombia Cesar Gaviria, tegenwoordig secretaris-generaal van de OAS. Uit een regiogewijze beoordeling van de OAS blijkt dat in de hoofdstad Porte-au-Prince, waar de opkomst tussen de dertig en veertig procent lag, de functionarissen van de stembureaus dikwijls onvoldoende voorbereid waren op hun werk. Tot de onregelmatigheden behoorden: te late opening van stembureaus, onjuiste lijsten van geregistreerde kiezers, onvoldoende privacy bij het uitbrengen van de stemmen en onvoldoende verzegeling van de stembussen. In Carrefour, een dichtbevolkte buitenwijk van Porte-au-Prince, werden kiezers geintimideerd door politiek tegenstanders.

Het grootste probleemgebied is het noordoosten van Haïti gebleken. Daar werden op vier lokaties zeker negen stembureautjes in brand gestoken. Er waren onvoldoende of helemaal geen stembiljetten op tal van plaatsen. De waarnemers moesten constateren dat de verkiezingen hier zeer slecht waren voorbereid en dat het zeer moeilijk viel vast te stellen of de gang van zaken fraude-vrij was. Ook in het noorden en het noordwesten werden tal van incidenten gesignaleerd. In minstens vier woongebieden werden stembussen vernield en moest het stemmen worden uitgesteld.

Zuiden

Vrijwel zonder incidenten verliepen de verkiezingen in het zuiden. In de regio rond de stad Jacmel, waar de kleine 200 Nederlandse en Surinaamse mariniers moesten toezien op een vreedzaam verloop van de verkiezingen, was nauwelijks sprake van onregelmatigheden. Alleen in de plaats Les Cayes werd gerapporteerd dat leden van de Aristide-gezinde Lavalas-groepering tegenstanders intimideerden.

De interesse van de kiezers was groot. Bij tal van bureaus op het platteland stonden al snel na de opening van de bureaus lange rijen op hun zondags geklede mannen en vrouwen rustig op hun beurt te wachten. Enkele malen werd melding gemaakt van onregelmatigheden zoals bedreiging en fraude. Onderzoek ter plaatse door de autoriteiten brachten echter geen bewijzen boven tafel.

Toch was ook hier in het zuiden sprake van een chaotische voorbereiding. In het stadje Bainet bleek de leiding van het hoofdstembureau nauwelijks in staat de uitdeling van de pakketten met stembiljetten en stembussen ordelijk te laten verlopen. Toen de voorzitter van het hoofdstembureau bij het plaatselijke politiebureau arriveerde, waar niet alleen een tiental Nederlandse mariniers was ondergebracht maar ook het verkiezingsmateriaal achter slot en grendel werd beschermd tegen frauduleuze handelingen, bleek hij vergezeld van ruim honderd Haïtianen, die de stembureautjes moesten besturen en hun pakket kwamen opeisen. Binnen de kortste keren stond de menigte tot tegen de deuren opgedrukt en was het een hels kabaal. Pas nadat de mariniers het terrein hadden afgeschermd met tape en de autoriteiten enig systeem hadden aangebracht in de verstrekking van het materiaal konden de meesten worden geholpen. Toch moest in de vroege zondagochtend de hulp van de Nederlanders worden ingeroepen om een aantal bureaus in afgelegen bergstreken op tijd van biljetten en dozen te kunnen voorzien.

De Amerikaanse regering toonde zich bij monde van veiligheidsadviseur Anthony Lake positief over de verkiezingen en ook de democratische senator voor de staat Florida, Bob Graham, zei dat de Verenigde Staten er trots op kunnen zijn dat ze er aan hebben meegeholpen dat Haïti zich weer onder democratisch bestuurde landen mag gaan rekenen. Een definitieve uitslag mag zeker niet voor het komend weekeinde worden verwacht, al is de verwachting algemeen dat Lavalas, het platform dat Aristide steunt, als grote overwinnaar uit de bus zal komen. Eind volgende maand, op 23 juli volgt een tweede beslissende verkiezingsronde. Eind dit jaar wordt de verkiezingsrace afgesloten met het aanwijzen van een nieuwe president, vooropgesteld dat Aristide zijn belofte aan de Amerikanen gestand doet dat hij voor 1996 aftreed en zich niet herkiesbaar stelt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden