Haider wacht in de luwte zijn moment af

De opzienbarende stap van Jörg Haider om terug te treden als voorzitter van de extreem-rechtse Freiheitliche Partei üsterreichs en zich verder -naar eigen zeggen- als gouverneur slechts te bekommeren om het welzijn van zijn deelstaat Karinthië, heeft op de 14 Europese partners weinig indruk gemaakt.

,,Het probleem is niet Jörg Haider, maar het ideeëngoed dat zijn partij vertegenwoordigt'', zei Antonio Guterres, de premier van Portugal, voorzitter van de Europese Unie. De indruk in 'Brussel' is dat Haiders besluit een strategische zet is om nieuwe aanvallen vanuit het buitenland voor te zijn en daarmee de druk te verlichten op de amper drie weken oude conservatief-rechtse regeringscoalitie waar de FP & Ouml; deel van uitmaakt.

Geen reden dus om de sancties vanuit de EU tegen Wenen te verlichten. Sancties die overigens vooral in de bilaterale sfeer liggen, voornamelijk symbolisch zijn, en waarvoor met name België en Frankrijk -als felste keffertjes- warm lopen.

Haider zelf was heel expliciet over de motieven zich terug te trekken op zijn bolwerk Karinthië. Hij wilde de Oostenrijkse regering ,,niet in de weg staan'', zei hij maandagavond. Die verklaring werd door de Oostenrijkse bondskanselier Wolfgang Schüssel met open armen ontvangen. Deze prees Haiders poging om terwille van Oostenijk ,,persoonlijk de spanningen in de Europese Unie te verminderen''.

Maar hoe 'altruïstisch' en vaderlandslievend zijn Haiders motieven om de leiding van de partij over te laten aan vice-kanselier Susanne Riess-Passer? Hij mag dan misschien uit het voetlicht verdwijnen, hij wordt bepaald niet de woestijn ingestuurd. Als gouverneur van Karinthië zit hij nog steeds in een voorname positie. Hij zal beslist niet nalaten van daaruit invloed uit te oefenen, ook al zegt hij nog zo stellig de blauw-zwarte coalitie in Wenen niet voor de voeten te willen lopen.

De populist en opportunist Haider is een windvaan. Vallen zijn opmerkingen over oud-nazi's, Hitlers werkgelegenheidspolitie of buitenlandse staatshoofden en regeringsleiders falikant verkeerd, dan is hij er als de kippen bij daarvoor excuses aan te bieden. Als het zijn machtspositie maar ten goede komt.

Zo zal het ook zijn in zijn relatie met het kabinet in Wenen. Tenslotte heeft hij samen met Schüssel de regeringsverklaring ondertekend, en zal hij de uitvoering daarvan in de gaten blijven houden. En er komen een paar heel moeilijke klussen aan. Belastingen moeten omhoog en de staatsuitgaven -onder dertig jaar sociaal-democratisch gestuurd bewind fors doorgeschoten- moeten omlaag.

De oppositionele SP & Ouml; en de machtige vakbonden lopen zich nu al warm voor de confrontatie met de door alle buitenlandse commotie al behoorlijk aangeschoten coalitie. Zelfs in kringen van Schüssels üVP wordt al gesuggereerd dat deze regering geen lang leven beschoren zal zijn.

Het zal Haider ook daarom niet slecht uitkomen in de politieke luwte te verkeren, en van daaruit de Grote Sprong Voorwaarts te wagen. De sprong naar het kanselierschap, waarvoor hij zijn ambities nooit onder stoelen of banken heeft gestoken.

VERVOLG OP PAGINA 5

'Natuurlijk wil hij kanselier worden. Wat anders?”

Oostenrijk

VERVOLG VAN PAGINA 1

Een vooraanstaand partijgenoot van Haider bevestigde dat gisteren. Op de vraag aan Thomas Prinzhorn of Haider's move een zet was met het oog op een toekomstig kanselierschap, zei de ondervoorzitter van het parlement: ,,Natuurlijk, wat anders?''

De Fransen hebben er een goede uitdrukking voor: reculer pour mieux sauter. Haider is er niet op uit om de regering te redden, maar zijn eigen politieke hachje. De geprangde kanselier Schüssel zal zich -ondanks al zijn waarderende woorden- door Haiders stap nog verder geïsoleerd voelen. Haider heeft zijn handen vrij om, als het hem uitkomt, vanuit Karinthië zijn pijlen af te vuren. Het kat-en-muis-spel begint nu pas goed.

Intussen zei kersverse FP & Ouml;-voorzitter Susanne Riess-Passer gisteren te zullen werken aan 'een goed functionerende regering' en de wereld te overtuigen dat 'de vooroordelen tegen de FP & Ouml; ongerechtvaardigd zijn'. Op het eerste front kon ze gisteren meteen aan de bak. FP & Ouml;-minister van justitie Michael Krüger gaf er na vijfentwintig dagen al de brui aan -'privé-omstandigheden'- en werd opgevolgd door Dieter Böhmdorfer. Een naaste vriend van Haider die hem als advocaat voor de rechter al vaak uit het vuur heeft gesleept.

Wat het overtuigen van de wereld betreft, dat zal nog een hele klus worden gezien de ijskoude reacties op Haiders vertrek. Hij zelf weet wel wie de kwade genius is. De aanvallen vanuit het buitenland -'geen reden voor mijn aftreden'- zijn vooral het werk van Frankrijk. Dat land probeert 'zijn politieke overheersing in Europa door te drukken'. Het wil eigenlijk Duitsland onder de duim krijgen, aldus Haider, maar durft de confrontatie niet aan. En daarom kiest het Oostenrijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden