'Haider geen neo-nazi'

Martin had nog een minuscuul sprankje hoop. De hoop dan dat de Oostenrijkse president Thomas Klestil op de valreep alsnog zal besluiten tot een presidentiële overgangsregering, een soort onafhankelijk zakenkabinet. Klestil heeft er al op gehamerd een 'sterke president' te zijn, geen ceremonieel staatshoofd. En zo iemand zal niet toelaten dat Oostenrijk de paria wordt van de westerse wereld, zegt de student filosofie aan de Weense universiteit.

Maar de ontwikkelingen van het afgelopen etmaal hebben die hoop goeddeels de bodem ingeslagen. Er moet wel een godswonder gebeuren wil de zwart-blauwe coalitie van üVP en FP & Ouml; alsnog spaaklopen. Martins mentor aan de universiteit, de bejaarde, gerespecteerde filosofieprofessor Michael Benedikt, heeft in overleg met zijn studenten nog een brief geschreven aan de Bondspresident. Daarin hebben ze Klestil op het hart gedrukt zijn verantwoordelijkheden niet uit de weg te gaan en Oostenrijk te behoeden voor een internationaal isolement. En ze waarschuwden hem geen tweede Hindenburg te worden, de Duitse rijkspresident die begin jaren dertig Adolf Hitler het kanselierschap toespeelde, en hem zo democratisch aan de macht hielp.

Nogal gechargeerd, geeft Martin toe, want van Jörg Haider, de leider van de Freiheitliche Partei üsterreichs, kun je veel zeggen, maar niet dat hij een neo-nazi is, of een fascist. Een gladde populist, een opportunist, een windvaan, dat wel, maar het demoniseren van de leider van de FP & Ouml;, die trouwens geen zitting gaat nemen in het nog te vormen kabinet, werkt alleen maar averechts.

Dat is hier in Oostenrijk goed te merken. De aanstormende coalitie tussen de conservatieve christen-democraten en de ultra-rechtse Freiheitlichen, krijgt door de enorme golf van kritiek, met name die vanuit de Europese Unie, allengs meer steun. Een opiniepeiling meldt dat 34 procent van de Oostenrijkse bevolking tegen de komst van de zwart-blauwe coalitie is, terwijl juist 54 procent daarvoor is. Pikant, dat laatste. Precies de percentages die üVP en FP & Ouml; kregen bij de verkiezingen van 3 oktober vorig jaar, allebei 27 procent.

Op straat en in de Konditoreien is de irritatie over de buitenlandse bemoeizucht hoorbaar, begrip voor eventuele EU-sancties nihil.

VERVOLG OP PAGINA 5

'Nog nooit zo'n harde actie tegen EU-lid' Extreem-rechts VERVOLG VAN PAGINA 1

,,We hebben democratisch gestemd, voor een andere politiek'', klinkt het. En: ,,Er zijn nog nooit zulke harde maatregelen tegen een EU-lid genomen als nu''.

Zelfs een jaarlijks ski-uitstapje van 'gepensioneerden' van de SP & Ouml;, de socialistische partij die na dertig jaar aan de macht nu in de oppositie zal geraken, staat in het teken van de 'coup' van Haider. De bejaarde socialisten hebben natuurlijk geen goed woord over voor Haider, maar de man is geen duivelse verschijning die de bruine horden op straat zal brengen. Maar ze zijn evenmin te spreken over de houding van 'hun' SP & Ouml;, de houding van bondskanselier Victor Klima, ''die heeft slecht onderhandeld met de üVP'', vinden ze.

De commotie rond Haider brengt herinneringen naar boven aan de zaak-Waldheim, de Oostenrijkse president in de jaren tachtig die onder vuur kwam te liggen wegens zijn oorlogsverleden, en die door zijn halsstarrige houding Oostenrijk isoleerde. Alleen, toen moest de regering van bondskanselier Franz Vranitzky proberen voor Oostenrijk de schade te beperken, nu zijn die rollen omgekeerd. Nu zit de president -partijgenoot van üVP-leider en beoogd bondskanselier Wolfgang Schüssel- in de rol van damage controller.

De wildste geruchten doen de ronde over Klestils interventies. Zo zou hij de Oostenrijkse EU-commissaris Franz Fischler, een machtig man binnen de üVP en verklaard tegenstander van het zwart-blauwe verbond, bewogen hebben Schüssel als partijleider ten val te brengen. En zelfs zou Klestil, samen met bondskanselier Klima, op de holocaust-conferentie in Stockholm vorige week, de EU hebben gevráágd om die keiharde houding jegens Oostenrijk. Om zo de dreigende coalitie alsnog om zeep te helpen. Natuurlijk doet het Klima-kamp dit af als klinkkare onzin, maar zelfs de absurd klinkende move is een signaal hoe groot Klestils afkeer is van deze combinatie.

Op het Ballhausplatz, voor de Hofburg, het presidentiële paleis in Wenen, drommen deze zonnige woensdagmiddag cameralieden en verslaggevers samen voor de ingang, wachtend op de komst van Schüssel, die bij de president zijn opwachting komt maken. Maar nog steeds is er geen aanwijzing dat Klestil voetsstoots akkoord gaat met de vorming van een nieuwe regering en Schüssel daartoe zonder voorwaarden en zekerheden vooraf de formatieopdracht schenkt. Hij heeft weinig keus, maar houdt nog steeds enkele opties open. Vanuit het hoofdkwartier van zijn üVP weet men te melden dat Klestil betrokken wil blijven bij het opstellen van heikele passages in het regeringsprogramma. Met name bij de pre-ambule, waarin mooie en geruststellende garanties worden vastgelegd over vrijheid voor allen in Oostenrijk, over tolerantie, over Europese integratie, wenst Klestil de hand te hebben. Thomas Klestil, hoeder van eer en waardigheid van het bezoedelde Oostenrijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden