Review

Haenchens Mahlerproject vol toppers

Hartmut Haenchen vertrekt in september uit Nederland. Riccardo Chailly reist hem na naar Duitsland in juni 2004. Dit land zal het dan zonder zijn twee meest invloedrijke dirigenten moeten doen, afgezien van de gastoptredens die beiden ongetwijfeld zullen maken. Ongeveer even lang zijn beide dirigenten hier werkzaam geweest en hoewel hun specialisaties sterk uiteenlopen, hebben zowel Chailly als Haenchen nieuw licht op het oeuvre van Mahler geworpen. In de tijd die hen nog rest zullen ze allebei een complete Mahlercyclus hebben voltooid: Chailly is dit seizoen druk met de Tweede symfonie en zal in de resterende seizoenen ongetwijfeld de nog ontbrekende Derde en Negende dirigeren. Haenchen sluit dit seizoen af met de Negende en opent het volgende seizoen met de gigantische Achtste: zijn officiële afscheid.

Afgelopen zaterdagavond presenteerde Haenchen met het Nederlands Philharmonisch Orkest zijn visie op 'Das Lied von der Erde'. Mahler componeerde zijn 'Symfonie in gezangen' in 1907-1908 en hij trachtte met dit werk het noodlot te omzeilen. Eigenlijk kan de compositie gezien worden als zijn Negende symfonie, maar Mahler was ernstig bijgelovig en durfde de magische grens van negen symfonieën niet te nemen; Beethoven, Schubert, Dvorák en Bruckner waren geen van allen verder geraakt dan negen symfonieen. Mahler geeft zijn nieuwe symfonie dus geen nummer maar een naam en componeert daarna pas zijn Negende, die eigenlijk zijn Tiende is.

Ondanks dit trucje overheerst in 'Das Lied von der Erde' toch de sfeer van dood, natuur en afscheid. Mahlers oudste dochter was kort daarvoor overleden en bij hemzelf was een ernstige hartkwaal geconstateerd. De componist vond troost in de gedichtenbundel 'Die chinesische Flöte', Duitse vertalingen van Chinese gedichten uit de achtste eeuw. Mahler gebruikte zeven gedichten uit de bundel en zette die vervolgens -zoals hij altijd deed- naar eigen hand. Twee ervan voegde hij samen tot één en in de andere teksten schrapte hij of voegde eigen teksten in.

Dit alles valt weer in detail na te lezen in het elfde deeltje van de reeks fictieve brieven van Mahler aan een vriend, die Haenchen zo liefdevol schreef. In dat boekje stelt Mahler aan die vriend de vraag: 'Heb jij een idee hoe je zoiets moet dirigeren?' In het Concertgebouw gaf Haenchen een klinkend antwoord op die vraag. Afgezien van een merkwaardige verslapping van de spanning en concentratie op het eind -daar waar de alt haar berustende 'ewig' keer op keer herhaalt en Mahler zijn compositie een open einde geeft- wist Haenchen talrijke details uit te lichten en toch de grote lijn vast te houden.

Hij werd daarbij geholpen door een uitstekend spelend Nederlands Philharmonisch Orkest waarin fluitist Hanspeter Spannring en hoboist Toon Durville prachtige hoofdrollen vervulden. De hele houtblazerssectie stak trouwens in bloedvorm. In 'Von der Schonheit' speelde Haenchen een prachtig spel met de verschillende tempi en liet hij de slotakkoorden werkelijk spatgelijk klinken.

Heel gelukkig was ook Haenchens keus van de solisten. Tenor Robert Dean Smith (laatst nog een imposante Oedipus Rex in de kerstmatinee van het Concertgebouworkest) had geen enkele moeite met de hoge ligging van zijn liederen en wist met een goeie projectie boven de orkestrale ontladingen (door Haenchen opvallend licht gehouden) hoorbaar te blijven. De Zweedse alt Birgitta Svendén beschikte over een prachtige, bijna ouderwets klinkende stem die optimaal tot zijn recht kwam in het laatste lied 'Der Abschied'. Prachtig hoe zij en Haenchen de opkomst van de maan verklankten, daarmee duidelijk makend hoe goed Mahler Haydns 'Schopfung' gekend moet hebben.

Haenchen, die dol is op allerlei dwarsverbanden, plaatste vóór de pauze het voor- en tussenspel uit Hugo Wolfs opera 'Der Corregidor' en het scherzo uit de Symfonie in E van Hans Rott. Beiden waren studiegenoten van Mahler en vooral in de muziek van Rott wordt het verband duidelijk. Rotts symfonie is acht jaar voor Mahlers Eerste gecomponeerd, maar allerlei kenmerken die later zo bepalend voor het oeuver van Mahler worden, zijn hier al hoorbaar. Het orkest en Haenchen voerden ook deze werken aanstekelijk uit, al timmerde in Rotts scherzo de slagwerker wel erg irritant hard op zijn triangel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden