Review

Haenchens liefste wens: 'Ring' zien in het Oosterpark

Onder hevig gekraak van hout, spieste een forse speer zich door de ringvormige decorwand. Weggeslingerd door Wotan, zo werd de suggestie gewekt in de slotscène van 'Götterdümmerung'. Maandag bij de afsluiting van de eerste echte Nederlandse 'Ring'-cyclus werd ik dat effect gewaar.

Bij de première van de 'losse' 'Götterdümmerung' in september 1998 was het me ontgaan. Er was, is en blijft zoveel te ervaren, te zien, te overwegen, te herkauwen bij deze vier opera's van Wagner, in het bijzonder in de overweldigende enscenering van Pierre Audi en zijn decorontwerper George Tsypin dat je ogen tekort komt om alle indrukken bewust te registreren.

Bovendien overspoelt de muziek via de oren de hersenkanalen; dirigent Hartmut Haenchen moffelde ook in 'Götterdümmerung' geen onderdeeltje van de partituur weg. Buitengewoon fraai klonken de tussenspelen in deze drama-symfonische muziek uit het Nederlands Philharmonisch Orkest, zoals de overgang naar de bergtop waar Brünnhilde in afwachting is van de terugkeer van Siegfried.

De brute kracht van die speer, precies in het wonderschone 'verlossingsmotief', zorgde voor een somber accent bij de gevoelens van 'happy end' die Wagner in die laatste maten lijkt op te roepen. Maar wilde hij dat? Haenchen deed wat Wagner in de partituur neerschreef, namelijk dat het motief onmerkbaar onder de ondergang vandaan komt, zonder voorafgaande nadrukkelijke scheiding. Een teken van hoop, maar hoe weerloos, aan het einde van een verhaal vol destructie!

De vernietiging begint meteen bij de Nornen die wanhopig ervaren hoe de draden van de tijd afbreken. De ontwrichting krijgt noodlotige accenten in de samenzwering tussen Hagen, Gunther en Gutrune. De bezegeling vindt plaats als Alberich zijn zoon Hagen de kwade voornemens inbrandt.

Het is de bezetting van deze twee rollen, respectievelijk door Henk Smit en Kurt Rydl, dat al het zwart venijn zo duidelijk wordt in deze 'Götterdümmerung'. In stem en acteren belichamen zij de destructie die voortkomt uit hun ontembaar jagen naar de macht, geobjectiveerd in het bezitten van dé ring. De invloed van beide zanger-acteurs is zo groot, dat zij de figuur van Siegfried gewoon wegspelen.

Tenor Heinz Kruse komt, ondanks zijn kloeke stem, niet tot expressie als Siegfried. Hij loopt mee als een brave Hendrik aan het hof van Gunther, een vorst die eigenlijk de softie in het gezelschap is. Hij is bij voorbaat al verloren, ook tegenover Brünnhilde als zij hem, begeleid door demonische orkestmuziek (geweldig uitgewerkt door Haenchen en zijn musici) vervloekt.

Enerverend destructief wordt deze 'Götterdümmerung' door de angstwekkende verschijning van Hagens soldaten: vechtmonsters. Maar hun baas heeft deze hondentroep goed in de hand (treffend gevat in een knappe choreografie) en slaat zelf beslissend toe: de dood van Siegfried. Voor Brünnhilde blijft niets anders over dan de finale van de destructie te voltrekken. 'Hoog en hel laaie de gloed', zo luidt de inleiding tot hét lamento der liefde uit de geschiedenis van de opera, door Jeannine Altmeyer met verschroeiend-tedere uitdrukking gezongen.

Zowel in 'Walküre', 'Siegfried' als 'Götterdümmerung' is een wissel voorzien van Altmeyer met Nadine Secunde, in welke ruil ook de Sieglinde is betrokken. Secunde heeft de kracht en de hoogte die bij Altmeyer tanende is.

Geweldig evenwichtig en harmonisch oogt het decor in de ronde bewegingen, die aansluiten bij de boogvormen van het zaalinterieur; rood aangloeiende tl-buizen langs de balconranden accentueren dat. Toneel en zaal smelten er volkomen samen. Het Muziektheater, ontworpen naar ideeën om podium en publiek te integreren, is door Audi en zijn team in zijn uiterste consequentie gebruikt. Er is geen sprake in deze productie van zij-daar en wij-hier, maar van een inelkaar opgaan van beeld en beleven. Ook een inelkaar vloeien van spelen en beluisteren in de grandioze plaatsing van de orkesten in de open bak en op het toneel. Er rest nu nog één 'Ring': die in het Oosterpark op grote beeldschermen op 17, 18, 20 en 23 juni. Het is Hartmut Haenchen liefste wens daar de 'Ring' met duizenden te beleven. Helaas, zuchtte hij, ik moet op dat moment in het Muziektheater zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden