Review

Hadewijch Griffioen rapporteert vanaf de divan

“Bloedverwanten zijn misschien wel de ergste vijand, hun geweld is gebonden aan een gebod; de bloedband legt trouw op: wij moeten van elkaar houden, wij hebben geen keuze. (. . .) Verwantschap is een kerker. . .', zegt de ik-vertelster in 'De plaatsen van de jeugd', het lijvige romandebuut van Hadewijch Griffioen.

Deze naamloze 'ik', moeder van twee tieners, beschrijft al analyserend haar leven te midden van de 'intieme vreemden' die op ieders bestaan een stempel drukken: ouders, broers en zussen. Pijn om het verlies van de nabijheid van vroeger, lijkt haar drijfveer te zijn. Nadat ze door haar man in de steek is gelaten, hebben haar drie broers en twee zussen het bijna allemaal laten afweten. Pendelend tussen het heden, haar kinderjaren en een meer recent verleden geeft ze haar relatie met hen weer.

Griffioen laat haar dat doen in hoofdstukken waarin afwisselend haar verhouding tot een ander gezinslid centraal staat. Zo leren we de 'ik' kennen als een vroegwijs kind, een tomboy die jaloers is op broer Maarten, moeders lieveling, en rivaliseert met haar krengige zus Jella.

In het weergeven van de lotgevallen in de kerker die verwantschap heet, is Griffioen op haar best. Levendig, beeldend, vaak spannend, soms schokkend en bij vlagen ontroerend zijn de scènes uit het verleden die ze belicht. Hier verschijnt het gezin als een strijdtoneel van passies en een broeinest van frustraties. Zo laten de afwijzing door de moeder en de incestueze handelingen die broer Abel de 'ik' een tijdlang opdringt, hun sporen na. Beschadigingen die - ongewild - doorgegeven worden van de ene generatie op de andere, zoals ze ontdekt aan de hand van haar relatie met haar eigen kinderen.

Griffioens debuut heeft door deze accenten wel wat weg van een verslag vanaf de divan.

Dat pakt niet altijd even voordelig uit voor de lezer die wel over een hoge frustratiedrempel moet beschikken. Niet alleen de verongelijkte toon waarin de 'ik' aanvankelijk rapporteert over groot en klein verraad irriteert behoorlijk, maar ook de cerebrale, wat pathetische bespiegelingen over het menselijk tekort waaraan zij zich geregeld over geeft.

Dit teveel aan reflectie gaat merkwaardigerwijs gepaard met een ontstellende naïviteit. Zo problematiseert Griffioen haar verhouding tot het verleden nauwelijks. 'De plaatsen van de jeugd' is dus zeker geen roman in de geest van Prousts 'A la recherche du temps perdu' of Christa Wolfs 'Kindheitsmuster'. Het geheugen bezit hier nog het aura van onaantastbaarheid.

De 'ik' lijkt zich er niet van bewust te zijn dat haar verleden pas vorm krijgt in de verhalen die zij erover vertelt. En zo authentiek als haar jeugdherinneringen aandoen, zo'n onechte indruk maakt het gros van de passages over de volwassen geworden broers en zussen. Theatraliteit scoort hier hoog, de een drinkt, een ander heeft aids en een derde is bij een sekte.

Dat we alles uitsluitend door de observerende ogen van de 'ik' zien, begint zich hier te wreken, het maakt de karakters niet alleen wat eendimensionaal, maar ook levenloos.

Verder zijn er nog de bruukse overgangen tussen de hoofdstukken. Met een beetje goede wil kunnen die opgevat worden als symbolisch voor de kloof tussen de wereld van de kinderen van toen en de volwassenen van later. Maar het lijkt er eerder op dat Griffioen, haar kwaliteiten als schrijfster ten spijt, zich vertild heeft aan een te ambitieus project.

Een studie, niet naar de plaatsen van het verleden zoals de titel suggereert, maar naar de trouw en de ontrouw van de mensen waarmee je opgroeit. Waarvoor de 'ik' in het motto zelf de reden lijkt te geven, als ze zegt: “Mensen zouden elkaar nooit moeten leren kennen, het is beter om op een afstand te blijven. Misschien dat je je dan weleens alleen zult voelen maar nooit zo alleen als ik me nu voel.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden