Hadden we alles anders moeten doen?

Ex-crackverslaafde schrijft roman over het verlies van geliefden en familie

De Amerikaan Bill Clegg (1970) verwierf de nodige faam met twee non-fictieboeken over zijn crackverslaving die hem tien jaar geleden zijn succesvolle praktijk als literair agent, zijn geliefde en, op een haar na, zijn leven kostte. Je zou hem een ervaringsdeskundige kunnen noemen op het gebied van verlies. Dat hij met dat thema ook in literaire vorm uit de voeten kan, blijkt uit zijn romandebuut 'Heb je ooit familie gehad' dat niet voor niets op de longlist van de Man Booker Prize 2015 stond.

De roman ontvouwt zich rond een gasexplosie die in een klap het leven van de vijftigjarige June Reid verwoest. Bij het ongeluk, aan de vooravond van het huwelijk van haar enige dochter, komen die dochter, haar aanstaande schoonzoon, haar ex-man en haar huidige geliefde om het leven. In shock vlucht June weg van de plaats des onheils en zoekt haar toevlucht aan het andere einde van de Verenigde Staten, in een motel aan de rand van de Stille Oceaan waar ze zich maandenlang in afzondering schuilhoudt.

In 33 hoofdstukken voert Clegg naast June nog twaalf betrokkenen op die, als een koor van stemmen, hun commentaar geven op dit drama in een klein dorp in Connecticut. Zo zijn er bijrollen voor de eigenaressen van het motel, voor de blowende tiener Silas, kroongetuige van het ongeluk, die worstelt met de vraag of hij er schuld aan had, en voor de plaatselijke bloemiste die van de bruiloftsbloemen rouwboeketten maakt en verzucht: "Als er zoiets gebeurt, voel je je in één keer de nietigste, meest machteloze persoon ter wereld. Dan heb je het gevoel dat je niets kunt betekenen, wat je ook doet. En als je dan tóch iets kunt betekenen, dan doe je dat. Dus dat deed ik."

De belangrijkste rollen in de roman zijn weggelegd voor June en Lydia, de moeder van haar omgekomen geliefde Luke. Luke is het zwarte schaap in een benepen, roddelzuchtige dorpsgemeenschap. Als zoon van een onbekende zwarte vader, vermoedelijk ten onrechte veroordeeld voor drugstransport, en uiteindelijk de veel jongere minnaar van de gescheiden June, wordt hij door meerdere dorpsbewoners als de kwade genius achter de gasexplosie gezien. "Welk nut had de waarheid als ze Luke hadden, die een strafblad had, de zwarte bastaardzoon van een dorpsslet, die met een oudere vrouw uit de stad in een pot honing was beland", verzucht een vriend.

De dood van haar zoon, de roddels over hem, haar schuldgevoel en zelfverwijt maken Lydia eenzamer dan ooit. Clegg laat haar op een gegeven moment haar hart uitstorten bij een ongetwijfeld volstrekt onbetrouwbare telewerker die haar een lot uit de loterij belooft.

Ook June, die onderweg door de Verenigde Staten en later in het isolement van haar motelkamer haar hele leven nog eens de revue laat passeren, wordt achtervolgd door twijfels en wroeging over de onomkeerbare keuzes die ze heeft gemaakt.

De gedachte 'dat we een heleboel dingen anders hadden moeten doen' is een terugkerend element in de roman. Spijt en verlies zetten de toon, maar de sobere stijl van Clegg behoedt de roman voor het melodrama dat op de loer ligt.

Met zijn procedé van de elkaar aanvullende getuigenissen die stukje bij beetje de contouren van het noodlot uit de doeken doen, vraagt Clegg wel wat van de lezer. Het zijn niet alleen veel personages, maar ook is niet altijd meteen duidelijk op welke manier ze betrokken zijn bij de harde kern van het verhaal. En Clegg geeft ze soms zulke uitgebreide biografieën mee, dat je je wel eens afvraagt: moet ik dat allemaal weten over deze bijfiguur?

Aan de andere kant maken al die miniportretjes fijntjes de kwetsbaarheid voelbaar van ieders leven, en ook het dappere gevecht om met het onomkeerbare verder te leven. En uiteindelijk - ook dat moet gezegd - brengt Clegg al die uitgezette lijntjes ook weer op bewonderenswaardige wijze bij elkaar.

Als je het uit hebt, ben je als lezer vervuld van mededogen met ons allemaal.

Bill Clegg: Heb je ooit familie gehad? (Did You Ever Have a Family) Vert. Ralph van der Aa. Atlas Contact; 272 blz. euro 20

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden