Had betere technologie een ebola-epidemie kunnen voorkomen?

Ebola heeft wereldwijd inmiddels bijna 5000 doden geëist. Beeld anp
Ebola heeft wereldwijd inmiddels bijna 5000 doden geëist.Beeld anp

Technologiebedrijven als IBM en HealthMap mengen zich in de strijd tegen ebola. Nobel, maar had de uitbraak bij enkele incidenten kunnen blijven als techniek en data-analyse vanaf het begin beter waren ingezet?

Het is 5 augustus 2014. Een groep data-experts en overheidsfunctionarissen uit Afrika komen bijeen in Washington om te starten met het project Africa Open Data. Het doel is om data in het land vrij beschikbaar te maken, om zo de gezondheidszorg, infrastructuur en economie te verbeteren. Tijdens de lancering krijgt een delegatie uit Sierra Leone opeens een rits sms'jes en e-mails. Hun vlucht naar huis is, vanwege de snelle verspreiding van ebola in het thuisland, gecanceld.

'Ze keken angstig en leken volledig in paniek', vertelt de organisator van het evenement Steven Adler op het blog dat IBM naar aanleiding van de gebeurtenissen schreef. Ter plaatse starten de deelnemers van het evenement een brainstorm over manieren waarop zij - en data - kunnen helpen. 'Ze wierpen ideeën op en mailden vrienden en kennissen die mogelijk iets konden bijdragen'.

Twee maanden later heeft het graafwerk van de deelnemers zijn vruchten afgeworpen. Met behulp van IBM zet de regering van Sierra Leone hotlines op waar burgers heen kunnen bellen of sms'en om melding te maken van een ebola-uitbraak in hun buurt. Het nummer kan ook gebruikt worden om sterfgevallen te melden, een ambulance te bestellen of mogelijk nuttige informatie te verstrekken. De data wordt vervolgens door IBM verwerkt om zo in kaart te brengen hoe de ziekte zich verspreidt. Ook in Nigeria is inmiddels een soortgelijk platform opgericht.

Van de mazelen tot SARS in kaart gebracht
Het ebola-tracking systeem van IBM is niet het eerste technologische hulpmiddel dat wordt gebruikt. Sterker, een ander instrument detecteerde de opkomst van ebola al lang voor de Wereld Gezondheids Organisatie er openbaar melding van maakte. Het gaat om HealthMap, een gratis geautomatiseerde kaart waarop aangegeven staat waar wereldwijd ziekten uitbreken. Hun belangrijkste bron? De media. Van de mazelen tot mond- en klauwzeer, van SARS tot het enterovirus, als gratis beschikbare elektronisch opererende media er over schrijven, pikt HealthMap het op. Vervolgens zetten ze een speldenprik op een online kaart die aangeeft waar de ziekte is gedecteerd. Zo ook bij ebola.

De eerste notificatie komt bij HealthMap binnen op 14 maart. Bloggers op de Franstalige website Africaguinee maken melding van een 'ziekte waar wij de naam niet van weten, die 8 mensen heeft gedood en een aantal anderen heeft besmet'. Het tweede bericht komt binnen op 19 maart, als een Engelstalige website melding maakt van 23 doden en 35 geïnfecteerden. Twee dagen later valt voor het eerst het woord 'ebola' en op 22 maart bevestigt de WHO dat dit inderdaad de ziekte is die ronddwaalt.

Sucecsverhaal
Media buitelen over elkaar heen om te beweren dat HealthMap de WHO voor was. De tool wordt gezien als hét succesverhaal dat het belang van big data aantoont. Het is inderdaad een prestatie om miljoenen datapunten te kunnen analyseren en zo eerder een patroon te ontdekken dan gezondheidsorganisaties. Maar er is een kleine nuance aan te brengen in dit verhaal. Want zowel de WHO als HealthMap waren eigenlijk te laat. Signalen die wezen op een ebola-uitbraak werden al vanaf februari verspreid op internet.

Het probleem is alleen dat die berichten niet in het Frans of het Engels verschenen, waardoor beide organisaties ze niet oppikten. Kort gezegd: de data was incompleet omdat er niet genoeg vertaald kon worden. Stel dat er wel een tool was die op een accurate manier niet Engels- of Frans-talige nieuwssites kon analyseren, dan had HealthMap misschien al in februari een ebola-uitbraak gedetecteerd.

Wereldwijd wordt het gebruik van 'Big Data' nu opgehemeld als manier om ebola te detecteren en te bestrijden. Maar als we een uitbraak van een dodelijke besmettelijke ziekte in het vervolg echt op tijd willen detecteren, moet er vooral ook geïnvesteerd worden in goede vertalingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden