’Habermas slikte z’n verleden door’

Het verhaal doet al lang de ronde: Jürgen Habermas at een briefje op dat belastend was voor zijn (nazi-)verleden. Nu speelt het briefje een rol in de strijd tussen linkse en rechtse intellectuelen.

Ruim zestig jaar na de oorlog knoeien de Duitsers nog steeds met hun verleden. Nu is de beurt aan Jürgen Habermas.

Op een verjaardagsfeestje kreeg de filosoof Jürgen Habermas van een jeugdvriend een oud briefje toegestopt. Daarin maande de vijftienjarige Habermas zijn vriend, eindelijk eens op de EHBO-cursus van de Hitlerjugend te verschijnen.

Het briefje bewees hoezeer Habermas de Führer en het Derde Rijk was toegedaan.

Uit schaamte over het briefje stopte de filosoof het in zijn mond en slikte het tot verbijstering van de feestgangers door.

Zo luidt een anekdote die al jaren onder Duitse intellectuelen de ronde doet.

De onlangs overleden historicus Joachim Fest vertelde het verhaal na in zijn postuum verschenen memoires. Het gerenommeerde maandblad Cicero zocht het voor zijn novembernummer allemaal nog eens uit. Het blad vond weinig bewijs, maar houdt toch vol dat het waarschijnlijk waargebeurd is.

Habermas schreef Cicero een woedende open brief. De betreffende jeugdvriend, de bekende historicus Hans-Ulrich Wehler, viel hem bij in Der Spiegel. De Berliner Zeitung ging op zoek naar verdere getuigen. Volgens die bronnen liggen de feiten enigszins anders.

Habermas zat niet bij de Hitlerjugend maar bij het Jungvolk. Hij gaf daar EHBO-cursussen. Dankzij die functie hoefde hij niet bij de Hitlerjugend, waar hij, gezien zijn handicap (een hazenlip), bang voor was. Het briefje aan zijn vriend Wehler was een voorgedrukte aansporing om op de cursus te verschijnen. Waarschijnlijk eindigde het met ’Heil Hitler!’.

Enkele decennia na dato stuurde Wehler het briefje voor de aardigheid terug naar Habermas. De echtgenote van Habermas liet Wehler daarop weten dat haar man het bericht had ’verslonden’.

Bij het doorvertellen is ’verslonden’ veranderd in ’doorgeslikt’. En Fest maakte ervan dat Habermas het briefje ’met pijn en moeite naar binnen wurgde’.

De linkse Habermas en de rechtse Fest waren al sinds de jaren zestig elkaars intellectuele tegenstanders. In de jaren negentig botsten ze heftig met elkaar in de zogeheten Historikerstreit. De reacties in de Duitse pers wijzen in één richting: het opdissen van een oud en fout gerucht schaadt de goede naam van zowel Fest als het blad Cicero.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden