Haat tussen de Tutsi's en de Hutu's verziekt Burundi en Rwanda al jaren

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Met de moord op de presidenten van Rwanda en Burundi lijkt de bloedige stammenstrijd in beide landen weer in alle hevigheid op te laaien.

De twee Hutu-regeringsleiders kwamen net terug van vredesbesprekingen in de Tanzaniaanse hoofdstad, Dar es Salaam, toen zij op het vliegveld bij de Rwandese hoofdstad, Kigali, bij een raketaanval omkwamen.

De regeringen van Burundi en Rwanda staan al jaren voor dezelfde bijna onmogelijke opgave: een oplossing te vinden die het mogelijk maakt dat de Hutu's en de Tutsi's kunnen samenleven.

De recente geschiedenis van beide Middenafrikaanse landen wordt door bloed gekleurd. De Tutsi-minderheid heeft eeuwenlang de Hutu-meerderheid gedomineerd in een betrekkelijk vredige, feodale verhouding. Dat werd anders, toen de Belgen, de kolonisatoren, zich in 1962 terugtrokken. Het was gedaan met de macht van de Tutsi's en het werd het begin van een bloedige stammenoorlog in Burundi en Rwanda.

De regeringen van beide landen proberen tot nu toe vergeefs een einde te maken aan de etnische strijd. Vorig jaar zomer leek er in Burundi een wondertje te gebeuren. Voor het eerst in de geschiedenis werden in dit land vrije verkiezingen gehouden en dat leverde de eerste Hutu-president op. De uitslag was een schok voor de Tutsi's. Het door Tutsi's gedomineerde leger liet president Melchior Ndadaye niet lang leven. Tijdens een staatsgreep in oktober werd hij vermoord. Toch mislukte de militaire coup door het enorme verzet van de Hutu's en konden de parlementariers die het overleefden, weer aan het werk.

De 38-jarige Cyprien Ntaryamira kwam afgelopen woensdag al even droevig aan zijn einde. Hij was minister van landbouw, toen hij begin dit jaar door het parlement als opvolger werd aangewezen van de vermoorde Ndadaye. De Hutu Ntaryamira stond voor een onmogelijke taak rust te brengen in een land dat in een burgeroorlog was afgegleden. Tienduizenden mensen waren vermoord, honderdduizenden naar buurlanden gevlucht.

Ntaryamira vluchtte zelf ook ooit, in 1972, toen bij een massaslachting honderdduizend mensen omkwamen. Hij studeerde in Rwanda en keerde halverwege de jaren tachtig terug, nadat de toenmalige militaire leider hoogopgeleide landgenoten had opgeroepen te helpen aan de wederopbouw van Burundi. Zelfs zijn politieke tegenstanders erkenden dat Ntaryamira veel steun genoot van beide strijdende stammen, vooral op het platteland.

In tegenstelling tot in Burundi is de Hutu-stam in Rwanda al tientallen jaren aan de macht. Ook de woensdag vermoorde president Juvenal Habyarimana behoorde hiertoe.

De 57-jarige generaal kwam in 1973 door een staatgreep aan de macht, en riep zichzelf uit tot president. De coup was zonder bloedvergieten verlopen en Habyarimana begon aan een lange loopbaan. De generaal was streng katholiek, Pruisisch precies en zeer populair bij de Rwandezen. Hij koesterde dezelfde wens als de Hutu-presidenten van Burundi: de eeuwenlange stammenstrijd beslechten.

Maar ook Habyarimana slaagde er niet in eenheid te brengen. In oktober 1990 vielen Tutsi-opstandingen vanuit Oeganda het land binnen. Dit was het begin van een jarenlange strijd tussen rebellen en regeringsleger, waarbij honderden doden vielen. Honderdduizenden Rwandezen sloegen op de vlucht.

De rebellen verenigden zich in het Rwandese Patriottisch Front en slaagden erin het bewind van Habyarimana aan het wankelen te brengen. De president-generaal begon vredesbesprekingen met de rebellen en stond een meerpartijensysteem toe. Deze concessie aan de Tutsi's leidde tot ernstige botsingen tussen de stammen. De Hutu's vonden dat de president te ver was gegaan door de Tutsi's bestuurlijke macht toe te zeggen.

In Tanzania spraken de twee regeringsleiders met de presidenten van Tanzania, Oeganda en Kenia in de hoop de haat te keren in hun eigen land. De Afrikaanse leiders raadden de president van Burundi aan het leger in zijn land te hervormen. De stationering van een Afrikaans vredesleger in beide landen zou daarnaast hulp kunnen bieden om de bloedige stammenstrijd te beeindigen. Daar is nu nog weinig hoop op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden